Taaruf maksudnya proses berkenalan antara lelaki dan perempuan dengan niat untuk berkahwin, dilakukan mengikut batas syarak. Takrif itu datang daripada Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan dalam Irsyad Hukum Siri ke-854 bertarikh 26 Jun 2024. Bezanya dengan bercinta bukan pada perasaan, tetapi pada tiga perkara: niatnya dinyatakan awal, ada orang ketiga yang hadir, dan ia tidak dibiarkan berpanjangan tanpa keputusan.
Perkataan taaruf berasal daripada kata akar Arab yang bermaksud berkenal-kenalan, akar yang sama dengan perkataan lita'arafu dalam surah al-Hujurat ayat 13.
Beza taaruf dengan bercinta
Ini bukan dua nama bagi benda yang sama.
Taaruf | Bercinta | |
|---|---|---|
Niat dinyatakan | Di awal, dan ia syarat | Selalunya tidak, atau jauh kemudian |
Siapa hadir | Wali, mahram atau perantara yang dipercayai | Berdua |
Tempoh | Menuju satu keputusan | Terbuka |
Yang dibincangkan | Perkara yang menentukan kesesuaian berumah tangga | Terpulang |
Sentuhan fizikal | Tidak dibenarkan | Bergantung pada pasangan |
Baris "siapa hadir" itulah yang paling kerap dilanggar, dan ia juga baris yang paling jelas hukumnya.
Lapan garis panduan taaruf
Irsyad Hukum Siri ke-854 diterbitkan menjawab satu soalan praktikal: bolehkah orang bujang bertemu di tempat terbuka seperti restoran untuk berkenalan, seperti speed dating? Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menjawabnya dengan lapan garis panduan.
Bertemu bersama wali atau mahram.
Menggunakan orang perantaraan yang dipercayai dan bertindak dalam batas syarak.
Menyatakan niat untuk berkahwin dengan jelas.
Tidak berterusan berkenalan dalam keadaan berdua-duaan tanpa mahram dan tanpa keperluan.
Menutup aurat dengan sempurna.
Menjaga adab dan menundukkan pandangan.
Perempuan tidak melembutkan suara atau melakukan gerak-geri yang menggoda.
Mengelak sentuhan fizikal antara lelaki dan perempuan.
Antara dalil yang dibawa dalam jawapan itu ialah riwayat Abdullah Ibn Abbas dalam Sahih Muslim, iaitu seorang lelaki tidak boleh bersendirian dengan seorang perempuan melainkan ada mahram bersamanya.
Kesimpulan jabatan itu ditulis begini: "Dalam usaha mencari pasangan, seorang muslim hendaklah meletakkan Allah sebagai pelindung agar tidak terdedah dengan keseronokan dalam bersosial ketika taaruf. Hal ini kerana perkahwinan yang diberkati bermula sebelum akad itu sendiri iaitu dari kesungguhan seseorang menjaga dirinya daripada segala perbuatan yang dilarang oleh syarak."
Apa yang boleh dilihat dan ditanya
Taaruf bukan temu duga buta. Irsyad Hukum Siri ke-854 membawa riwayat Abu Daud bahawa apabila seseorang meminang, jika dia mampu melihat perempuan itu bagi sesuatu yang menggalakkannya berkahwin, maka lakukanlah.
Jawapan yang sama juga membawa dua hadis yang lazim disebut tentang pemilihan pasangan: riwayat al-Bukhari bahawa perempuan dikahwini kerana empat perkara iaitu harta, keturunan, kecantikan dan agama, dan pilihlah yang beragama; dan riwayat Ibn Majah bahawa apabila datang seseorang yang kamu redhai akhlak dan agamanya, maka kahwinkanlah.
Perhatikan bahawa kedua-dua hadis itu bercakap tentang akhlak dan agama sebagai penentu, bukan tentang gaji, kelulusan atau keturunan. Itu perkara yang mudah disebut dan susah diikut, dan ia layak dibincangkan sebelum pertunangan, bukan selepasnya.
Khalwat bukan sekadar dosa. Ia kesalahan undang-undang
Artikel tentang taaruf jarang menyebut bahagian ini, dan ia bahagian yang boleh menyebabkan seseorang didakwa di Mahkamah Syariah.
Seksyen 29 Enakmen Jenayah Syariah (Selangor) 1995, bertajuk Khalwat, berbunyi:
"Mana-mana (a) orang lelaki yang didapati berada bersama dengan seorang atau lebih daripada seorang perempuan yang bukan isteri atau mahramnya; (b) orang perempuan yang didapati berada bersama dengan seorang atau lebih daripada seorang lelaki yang bukan suami atau mahramnya, di mana-mana tempat yang terselindung atau di dalam rumah atau bilik dalam keadaan yang boleh menimbulkan syak bahawa mereka sedang melakukan perbuatan yang tidak bermoral adalah melakukan suatu kesalahan dan apabila disabitkan boleh didenda tidak melebihi tiga ribu ringgit atau dipenjarakan selama tempoh tidak melebihi dua tahun atau kedua-duanya."
Dua perkara berbaloi diperhatikan dalam teks itu. Pertama, kesalahan itu tidak memerlukan bukti apa-apa perbuatan berlaku; yang perlu ialah keadaan yang boleh menimbulkan syak. Kedua, hukumannya sebenar: sehingga RM3,000, atau penjara sehingga dua tahun, atau kedua-duanya.
Yang dipetik di atas ialah Selangor. Setiap negeri mempunyai enakmen jenayah syariahnya sendiri, dan nombor seksyen serta kadar hukumannya tidak semestinya sama. Semak enakmen negeri anda.
Bertunang tidak mengubah kedudukan ini. Pertunangan bukan akad, dan pasangan yang bertunang masih ajnabi antara satu sama lain.
Doa jodoh yang ada sandarannya
Banyak doa beredar di bawah tajuk "doa jodoh". Yang berikut ini dipetik oleh Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan sendiri dalam Irsyad Hukum Siri ke-577 bertarikh 12 Jun 2021, jawapan kepada soalan seorang perempuan berusia 33 tahun tentang jodoh yang lambat.
Semua tiga adalah ayat al-Quran. Terjemahan di bawah ialah terjemahan Abdullah Muhammad Basmeih, iaitu terjemahan rasmi Tafsir Pimpinan Ar-Rahman. Rumi diberikan sebagai panduan sebutan sahaja; teks Arab itulah yang menjadi rujukan.
Surah Ali Imran, ayat 38
رَبِّ هَبْ لِي مِن لَّدُنكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً ۖ إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ
Rabbi hab li min ladunka zurriyyatan tayyibah, innaka sami'ud du'a.
"Wahai Tuhanku! Kurniakanlah kepadaku dari sisiMu zuriat keturunan yang baik; sesungguhnya Engkau sentiasa Mendengar (menerima) doa permohonan."
Surah al-Anbiya', ayat 89
رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ
Rabbi la tazarni fardan wa anta khairul warithin.
"Wahai Tuhanku! Janganlah Engkau biarkan daku seorang diri (dengan tidak meninggalkan zuriat); dan Engkaulah jua sebaik-baik yang mewarisi."
Surah al-Furqan, ayat 74
رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا
Rabbana hab lana min azwajina wa zurriyyatina qurrata a'yun, waj'alna lil-muttaqina imama.
"Wahai Tuhan kami, berilah kami beroleh dari isteri-isteri dan zuriat keturunan kami: perkara-perkara yang menyukakan hati melihatnya, dan jadikanlah kami imam ikutan bagi orang-orang yang (mahu) bertaqwa."
Satu nota yang jujur tentang dua ayat pertama. Kedua-duanya doa Nabi Zakaria memohon zuriat, bukan doa yang diturunkan khusus untuk memohon pasangan. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan memetiknya dalam konteks jodoh, dan itulah cara ia dilaporkan di sini.
Kesimpulan Irsyad Hukum Siri ke-577: "jodoh adalah urusan takdir yang telah ditentukan oleh Allah SWT. Ia tidak berkait dengan perwatakan seseorang individu. Namun, seorang hamba perlu berusaha dan berikhtiar serta tidak lekang untuk terus berdoa agar dikurniakan jodoh yang baik."
Bolehkah sebut nama seseorang dalam doa jodoh
Soalan ini paling kerap ditanya dalam bab ini, dan paling kerap dijawab dengan tekaan.
Jabatan Mufti Negeri Selangor menjawabnya melalui sistem e-Musykil pada 2023. Soalannya: wajarkah kita mendoakan seseorang secara spesifik untuk menjadi suami atau isteri kita?
Jawapan jabatan itu: boleh. Ia bersandarkan surah Ghafir ayat 60, iaitu Allah menyeru hamba-Nya berdoa dan Dia akan memperkenankan. Jabatan itu menambah bahawa tidak semua doa dimakbulkan dalam bentuk yang diminta; kadangkala ia disimpan sebagai ganjaran di akhirat, atau dijadikan pelindung daripada sesuatu keburukan.
Yang disyorkan dalam jawapan yang sama ialah kaedah istikharah, iaitu memohon supaya jika orang itu baik bagi agama, iman dan kehidupan kita, maka Allah permudahkan, dan jika tidak, maka Allah jauhkan.
Jadi bukan larangan, tetapi cara memintanya penting: memohon supaya dipermudahkan jika ia baik, bukan memohon supaya jadi tanpa syarat.
Istikharah untuk jodoh, dan apa maksud "tanda"
Solat istikharah ialah solat sunat dua rakaat untuk memohon pilihan terbaik daripada Allah. Al-Kafi #829 bertarikh 4 Oktober 2018 daripada Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menerangkannya, bersandarkan hadis Jabir bin Abdullah yang diriwayatkan al-Tirmizi (480) dan Ibnu Majah (1383). Imam al-Tirmizi menilai hadis itu hasan sahih gharib.
Hukumnya sunat. Jabatan itu menyatakan sesiapa yang ada hajat atau ingin memohon petunjuk tentang sesuatu perkara disunatkan solat dua rakaat dan berdoa dengan doa yang diajarkan Nabi SAW dalam hadis Jabir itu.
Kaifiat, mengikut Imam al-Nawawi
Al-Kafi #829 memetik al-Majmu' Syarh al-Muhazzab (4/54):
Rakaat pertama, selepas al-Fatihah, harus membaca surah al-Kafirun.
Rakaat kedua, selepas al-Fatihah, harus membaca surah al-Ikhlas.
Berdoa dengan doa yang diajarkan Nabi SAW, ataupun doa-doa yang sesuai.
Al-Kafi #1803 bertarikh 20 Jun 2021 menambah bahawa dua rakaat itulah yang afdal dan disepakati empat mazhab, dan lebih daripada dua rakaat diharuskan dalam mazhab Syafie.
Doa istikharah
Teks Arab di bawah disalin daripada hadis Jabir bin Abdullah seperti diterbitkan dalam Al-Kafi #829, dan terjemahannya ialah terjemahan jabatan itu sendiri. Rumi diberikan sebagai panduan sebutan sahaja.
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ ، وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ ، وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ العَظِيمِ ، فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلاَ أَقْدِرُ ، وَتَعْلَمُ وَلاَ أَعْلَمُ ، وَأَنْتَ عَلاَّمُ الغُيُوبِ ، اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ خَيْرٌ لِي فِي دِينِي وَمَعِيشَتِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي ، فَيَسِّرْهُ لِي ، ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ ، وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعِيشَتِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي ، فَاصْرِفْهُ عَنِّي ، وَاصْرِفْنِي عَنْهُ ، وَاقْدُرْ لِي الخَيْرَ حَيْثُ كَانَ ، ثُمَّ أَرْضِنِي بِهِ
Allahumma inni astakhiruka bi'ilmika, wa astaqdiruka biqudratika, wa as'aluka min fadlikal 'azim. Fa innaka taqdiru wa la aqdir, wa ta'lamu wa la a'lam, wa anta 'allamul ghuyub. Allahumma in kunta ta'lamu anna hazal amra khairun li fi dini wa ma'isyati wa 'aqibati amri, fayassirhu li, thumma barik li fih. Wa in kunta ta'lamu anna hazal amra syarrun li fi dini wa ma'isyati wa 'aqibati amri, fasrifhu 'anni, wasrifni 'anhu, waqdur liyal khaira haithu kana, thumma ardini bih.
Terjemahan Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan: "Ya Allah, aku memohon pilihan dengan ilmu-Mu, aku memohon kekuatan dengan kekuatan-Mu, Aku juga memohon daripada limpahan-Mu yang Agung. Engkau mampu sedangkan aku tidak. Engkau Maha Mengetahui sedangkan aku tidak tahu. Engkau Maha Tahu tentang perkara yang ghaib. Ya Allah, jika Engkau mengetahui bahawa perkara ini baik untuk agamaku, kehidupanku dan penghujungku, maka permudahkanlah urusanku dan berkatilah aku dalam urusan tersebut. Jika Engkau tahu bahawa perkara ini buruk bagiku pada agamaku, kehidupanku dan penghujung hidupku, maka jauhkanlah ia dariku dan jauhkan aku darinya. Dan tentukan bagiku yang terbaik kemudian redhailah aku dengannya."
Dua nota tentang teks itu, supaya tiada yang tersalah anggap:
Riwayat itu merekodkan satu lagi lafaz yang dilaporkan Jabir sebagai ganti kepada "wa 'aqibati amri" (penghujung urusanku), iaitu "fi 'ajili amri wa ajilih" (yang segera dan yang lambat). Kedua-duanya datang dalam riwayat yang sama.
Dan inilah yang menjadikannya istikharah jodoh. Hujung hadis itu berbunyi "وَيُسَمِّي حَاجَتَهُ", diterjemahkan oleh jabatan itu sebagai: "Orang itu (boleh) menyatakan hajatnya." Jadi tiada doa istikharah khusus untuk jodoh yang berasingan. Yang ada ialah satu doa, dan anda menyebut hajat anda di dalamnya.
Tandanya bukan mimpi
Mimpi bukan syarat, walaupun itulah yang paling ramai percaya.
Irsyad al-Fatwa Siri ke-342 bertarikh 11 Disember 2019 menjawab soalan itu terus. Jawapannya: bermimpi "tiada sandaran di dalam syarak dan tidak disyaratkan jawapan tersebut melalui mimpi sahaja". Kesimpulan jabatan itu: "tidak disyaratkan untuk bermimpi untuk mendapat jawapan terhadap istikharah yang dilakukan, bahkan tidak memerlukan apa-apa petunjuk melainkan dengan dilapangkan dadanya dan dipermudahkan urusan."
Tandanya, mengikut Imam al-Nawawi seperti dipetik dalam jawapan itu, ialah apa yang dilapangkan dadanya dalam membuat keputusan.
Satu lagi amalan yang perlu disebut: membuka al-Quran secara rawak dan membaca terjemahan ayat yang terbuka sebagai jawapan istikharah. Irsyad Hukum Siri ke-586 bertarikh 30 Jun 2021 menyatakan tiada dalil khusus dan sahih baginya, ulama berbeza pandangan antara haram, makruh dan harus, dan pendapat muktamad dalam mazhab Syafie ialah makruh.
Yang disyorkan sebaliknya ialah kaedah yang diajar Nabi SAW: solat dua rakaat, doa, dan berbincang dengan orang yang berpengalaman.
Kalau tiada keluarga atau ustaz yang boleh mengaturkan
Keadaan ini benar-benar berlaku, dan ia patut dijawab dengan jujur.
Kami tidak menemui sebarang program taaruf rasmi yang dikendalikan JAKIM atau jabatan agama Islam negeri untuk mempertemukan pasangan. Yang wujud di pasaran ialah aplikasi dan portal swasta, dan kami tidak mengesyorkan mana-mana satu kerana tiada satu pun yang disahkan oleh mana-mana pihak berkuasa agama.
Yang boleh dipegang ialah garis panduan itu sendiri. Garis panduan kedua dalam Irsyad Hukum Siri ke-854 menyebut orang perantaraan yang dipercayai dan bertindak dalam batas syarak. Perantara itu tidak semestinya ibu bapa. Ia boleh imam masjid kariah, guru, atau pasangan berkahwin yang mengenali kedua-dua belah pihak dan sanggup hadir dalam pertemuan itu.
Yang tidak boleh diubah ialah syaratnya: ada orang ketiga, niat dinyatakan, dan tiada pertemuan berdua-duaan.
Apa yang taaruf tidak jamin
Taaruf ialah kaedah, bukan jaminan. Ia tidak menjamin perkahwinan yang baik, dan ia tidak menjamin anda tidak akan silap menilai orang.
Yang ia lakukan ialah menjaga dua perkara sekali gus: batas syarak sepanjang tempoh berkenalan, dan kejujuran maklumat, kerana kehadiran orang ketiga menyukarkan kedua-dua belah pihak melebih-lebihkan diri.
Selepas taaruf datang merisik, meminang dan pertunangan, dan selepas itu barulah soal hantaran dan mas kahwin. Bahagian yang melibatkan wang dan barang itu bermula dengan satu takrif yang ramai keliru, dan ia diterangkan dalam maksud mas kahwin serta hantaran dan mas kahwin.
Soalan lazim
Apa maksud taaruf?
Proses berkenalan antara lelaki dan perempuan dengan niat untuk berkahwin, dilakukan mengikut batas syarak. Takrif itu datang daripada Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan dalam Irsyad Hukum Siri ke-854 bertarikh 26 Jun 2024. Bezanya dengan bercinta terletak pada tiga perkara: niatnya dinyatakan awal, ada orang ketiga yang hadir, dan ia menuju satu keputusan.
Bolehkah pasangan yang bertaaruf berjumpa berdua-duaan?
Tidak. Garis panduan keempat dalam Irsyad Hukum Siri ke-854 menyebut supaya tidak berterusan berkenalan dalam keadaan berdua-duaan tanpa mahram dan tanpa keperluan. Jawapan yang sama membawa riwayat Abdullah Ibn Abbas dalam Sahih Muslim, iaitu seorang lelaki tidak boleh bersendirian dengan seorang perempuan melainkan ada mahram bersamanya.
Adakah bertunang membolehkan pasangan berdua-duaan?
Pertunangan bukan akad, dan pasangan yang bertunang masih ajnabi antara satu sama lain. Seksyen 29 Enakmen Jenayah Syariah (Selangor) 1995 menjadikan khalwat satu kesalahan yang boleh didenda tidak melebihi tiga ribu ringgit atau dipenjarakan selama tempoh tidak melebihi dua tahun atau kedua-duanya. Setiap negeri ada enakmennya sendiri, jadi semak enakmen negeri anda.
Perlukah bermimpi untuk mendapat jawapan istikharah?
Tidak. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menjawabnya dalam Irsyad al-Fatwa Siri ke-342 bertarikh 11 Disember 2019, dan menyatakan bermimpi tiada sandaran dalam syarak serta tidak disyaratkan sebagai jawapan. Menurut jawapan itu, tandanya ialah dilapangkan dada dan dipermudahkan urusan, mengikut Imam al-Nawawi seperti yang dipetik di dalamnya.
Ada tak program taaruf rasmi anjuran jabatan agama?
Kami tidak menemui sebarang program taaruf rasmi yang dikendalikan JAKIM atau jabatan agama Islam negeri untuk mempertemukan pasangan. Yang wujud di pasaran ialah aplikasi dan portal swasta, dan kami tidak mengesyorkan mana-mana satu kerana tiada yang disahkan oleh pihak berkuasa agama. Yang boleh dipegang ialah garis panduan Irsyad Hukum Siri ke-854 itu sendiri.
Sumber
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Irsyad Hukum Siri Ke-854: Garis Panduan Taaruf Menurut Islam, 26 Jun 2024. Disemak 25 Ogos 2026.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Irsyad Hukum Siri Ke-577: Jodoh Tak Lekat; Silap Siapa?, 12 Jun 2021. Disemak 25 Ogos 2026.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Al-Kafi #829: Apa Itu Istikharah?, 4 Oktober 2018. Sumber teks Arab dan terjemahan doa istikharah, hadis Jabir bin Abdullah riwayat al-Tirmizi (480) dan Ibnu Majah (1383), serta kaifiat Imam al-Nawawi dalam al-Majmu' Syarh al-Muhazzab (4/54). Disemak 25 Ogos 2026.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Al-Kafi #1803: Hukum Melakukan Solat Sunat Istikharah Lebih Daripada Dua Rakaat, 20 Jun 2021. Disemak 25 Ogos 2026.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Irsyad al-Fatwa Siri Ke-342: Adakah Disyaratkan Bermimpi Sebagai Jawapan Istikharah?, 11 Disember 2019. Disemak 25 Ogos 2026.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Irsyad Hukum Siri Ke-586: Hukum Melakukan Istikharah Dengan Membuka Al-Quran Secara Rawak, 30 Jun 2021. Disemak 25 Ogos 2026.
Jabatan Mufti Negeri Selangor, Sistem e-Musykil, jawapan 3567, kategori Munakahat, 2023. Disemak 25 Ogos 2026.
Enakmen Jenayah Syariah (Selangor) 1995, seksyen 29, teks daripada portal enakmen Dewan Negeri Selangor. Disemak 25 Ogos 2026.
Teks al-Quran dan terjemahan Abdullah Muhammad Basmeih (Tafsir Pimpinan Ar-Rahman) bagi Ali Imran 38, al-Anbiya' 89, al-Furqan 74 dan al-Hujurat 13. Disemak 25 Ogos 2026.
Hukum yang dilaporkan di sini datang daripada Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan dan Jabatan Mufti Negeri Selangor, dan dilaporkan sebagaimana mereka menerbitkannya. Enakmen jenayah syariah berbeza mengikut negeri. Untuk keadaan anda sendiri, rujuk jabatan mufti atau pejabat agama Islam negeri anda.
