Lafaz akad nikah ada dua bahagian. Wali menyebut ijab, iaitu "aku nikahkan kamu" atau "aku kahwinkan kamu"; pengantin lelaki menjawab qabul, iaitu "aku terima nikahnya" atau "aku terima perkahwinannya". Perkataan nikah atau kahwin mesti ada dalam kedua-duanya. Jawapan "aku terima" sahaja, tanpa perkataan itu, tidak menikahkan sesiapa.
Lafaz ijab dan qabul, seperti yang diterbitkan Mufti Wilayah Persekutuan
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menerbitkan kedua-dua lafaz dalam al-Kafi li al-Fatawi Siri ke-1686, memetik al-Mu'tamad fi al-Fiqh al-Syafi'e jilid 4 halaman 53.
Ijab, daripada wali pengantin perempuan:
"Ijab iaitu lafaz daripada wali pengantin perempuan dengan menyebut 'aku kahwinkan kamu' atau 'aku nikahkan kamu' dan seumpamanya."
Qabul, daripada pengantin lelaki:
"Qabul iaitu lafaz daripada pengantin lelaki dengan menyebut 'aku terima perkahwinannya' atau 'aku terima nikahnya' atau 'aku redha dengan menikahinya'."
Perhatikan perkataan "dan seumpamanya" pada ijab, dan tiga pilihan pada qabul. Tiada satu ayat tunggal yang wajib. Yang wajib ialah apa yang mesti ada di dalam ayat itu, dan itu bahagian seterusnya.
Satu perkataan yang menentukan sah atau tidak
Ini bahagian yang paling kerap tidak diberitahu kepada pengantin, dan ia yang paling penting.
Al-Kafi Siri ke-1686 menyatakan, memetik al-Fiqh al-Manhaji jilid 4 halaman 55 hingga 56:
"Mestilah lafaz kahwin atau nikah di dalam ijab dan qabul itu jelas. Ini seperti sekiranya wali menyatakan 'aku nikahkan kamu dengan anakku' lalu dijawab oleh bakal suami 'aku terima' maka tidak berlaku pernikahan tersebut. Ini kerana kedua-dua pihak tidak jelas dalam penggunaan lafaz kahwin atau nikah itu."
Baca sekali lagi. Wali menyebut lafaz yang betul. Pengantin lelaki menjawab "aku terima". Dan pernikahan itu tidak berlaku, kerana perkataan nikah atau kahwin tiada dalam jawapannya.
Jadi jawapannya bukan "aku terima". Jawapannya "aku terima nikahnya" atau "aku terima perkahwinannya". Satu perkataan, dan ia yang membezakan antara sah dan tidak.
Kalau anda pengantin lelaki dan sedang menghafal satu ayat sahaja daripada halaman ini, hafal yang itu.
Kena satu nafas? Tidak
Ini ketakutan paling biasa di majlis akad, dan Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menjawabnya terus dalam al-Kafi Siri ke-851, memetik al-Fiqh al-Manhaji jilid 1 halaman 551 hingga 552:
"tidak disyaratkan satu nafas dalam menjawab lafaz nikah. Syaratnya ialah mesti berturutan."
Berturutan, bukan satu nafas. Berhenti untuk menarik nafas, tersekat, atau bersin tidak merosakkan akad. Yang merosakkan ialah jarak yang panjang antara ijab dan qabul.
Jabatan itu turut menujukan nasihat kepada pihak yang menjalankan akad, dan ia jarang dipetik:
"kami mengesyorkan kepada para imam atau jurunikah agar memudahkan proses lafaz nikah ini dan tidak memberatkannya apabila telah cukup syarat."
Satu nota tentang mazhab, kerana ia menerangkan kenapa pengalaman orang berbeza. Kedudukan di atas ialah mazhab Syafi'i. Al-Kafi Siri ke-851 mencatatkan bahawa mazhab Hanafi dan Hanbali membenarkan jarak yang lebih panjang antara ijab dan qabul selagi kedua-duanya berlaku dalam majlis yang sama.
Kalau tok kadi tersalah sebut nama
Berlaku lebih kerap daripada yang orang sangka, dan ia bukan bencana.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menjawabnya dalam Irsyad al-Fatwa Siri ke-697: tersalah sebut nama pengantin perempuan atau nama bapanya tidak membatalkan akad. Yang dituntut ialah ta'yin, iaitu pengenalan yang jelas terhadap siapa yang dinikahkan. Ia boleh dibuat dengan nama, dengan isyarat, atau dengan sifat yang membezakan. Rujukannya Imam al-Nawawi dalam Minhaj al-Talibin halaman 207.
Erti praktikalnya: kalau semua yang hadir tahu siapa yang dinikahkan, satu suku kata yang tersasar tidak membatalkan apa-apa. Kalau anda tetap tidak tenang, mintalah diulang. Mengulang itu percuma.
Kalau bapa pengantin lelaki mewakili anaknya
Dibenarkan. Al-Kafi Siri ke-1769 menyatakan bapa boleh menerima nikah bagi pihak anak lelakinya, dengan syarat wakil itu menyebut bahawa dia menerima bagi pihak orang yang diwakilinya. Contoh lafaz yang diberikan jabatan itu:
"Aku terima nikah si fulanah bagi pihak anakku"
Perhatikan bahawa perkataan nikah tetap ada di dalamnya. Syarat yang sama terpakai kepada wakil seperti kepada pengantin sendiri.
Kena bersalaman? Tidak
Al-Kafi Siri ke-1686 dibuka dengan soalan itu, dan jawapannya jelas: berjabat tangan antara pengantin lelaki dan wali bukan syarat sah akad. Ia adat majlis. Akad yang sempurna lafaznya tetap sah tanpa jabat tangan.
Lima rukun atau enam?
Kalau anda membaca dua sumber dan mendapat dua nombor, kedua-duanya betul dan ia bukan percanggahan.
Al-Fiqh al-Manhaji jilid 4 halaman 55 menyenaraikan lima: suami, isteri, wali, dua orang saksi, dan sighah iaitu lafaz ijab dan qabul. Al-Mu'tamad jilid 4 halaman 53 menyenaraikan enam, dengan memisahkan pengantin lelaki dan pengantin perempuan yang dikira sebagai satu item, al-'aqidan, dalam senarai yang pertama. Al-Kafi Siri ke-1686 mencetak kedua-duanya.
Jadi bezanya cara mengira, bukan kandungan. Senarai penuh dan maksud setiap satu ada dalam rukun nikah.
Tiada lafaz rasmi yang ditetapkan mengikut negeri
Kami mencarinya dan tidak menemuinya, jadi kami menyatakannya dengan jelas: tiada senarai lafaz akad rasmi mengikut negeri yang boleh kami petik.
Garis Panduan Upacara Akad Nikah di Masjid terbitan JAKIM menyenaraikan lafaz sebagai rukun tetapi tidak mencetak perkataannya. Tatacara Pengurusan Nikah, Cerai dan Pembatalan serta Ruju' Orang Islam Negeri Selangor keluaran Disember 2024 ialah fail imbasan, dan tiada teks yang boleh dibaca daripadanya dengan tepat.
Apa yang di halaman ini ialah rumusan fiqh Syafi'i seperti yang diterbitkan Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan. Perkataan tepat yang digunakan seorang jurunikah berbeza dari satu majlis ke satu majlis, dan itu dibenarkan, kerana yang ditetapkan ialah kandungan lafaz dan bukan ayatnya.
Tanya pejabat agama Islam daerah anda kalau anda mahukan lafaz yang akan digunakan pada hari itu. Untuk borang dan dokumen sebelum akad, lihat borang nikah. Untuk syarat yang mesti dipenuhi sebelum lafaz, lihat syarat sah nikah. Untuk lafaz yang dibaca selepas akad, lihat lafaz taklik.
Soalan lazim
Apakah contoh lafaz qabul dalam akad nikah?
Mufti Wilayah Persekutuan menerbitkan tiga: "aku terima perkahwinannya", "aku terima nikahnya", atau "aku redha dengan menikahinya". Perkataan nikah atau kahwin mesti ada di dalamnya. Jawapan "aku terima" sahaja tidak memadai, dan jabatan itu menyatakan pernikahan tidak berlaku dengannya.
Adakah lafaz akad nikah mesti dalam satu nafas?
Tidak. Al-Kafi Siri ke-851 menyatakan "tidak disyaratkan satu nafas dalam menjawab lafaz nikah. Syaratnya ialah mesti berturutan." Berhenti menarik nafas atau bersin tidak merosakkan akad. Yang merosakkan ialah jarak masa yang panjang antara ijab dan qabul.
Adakah akad batal kalau tok kadi tersalah sebut nama?
Tidak. Irsyad al-Fatwa Siri ke-697 menyatakan tersalah sebut nama pengantin perempuan atau nama bapanya tidak membatalkan akad. Yang dituntut ialah ta'yin, iaitu pengenalan yang jelas, dan ia boleh berlaku melalui nama, isyarat atau sifat yang membezakan.
Bolehkah lafaz akad nikah dalam bahasa Melayu?
Boleh. Lafaz yang diterbitkan Mufti Wilayah Persekutuan sendiri diberikan dalam bahasa Melayu, dan syaratnya bukan bahasa tetapi kandungan: perkataan nikah atau kahwin mesti jelas dalam ijab dan dalam qabul. Tanya jurunikah anda apa yang akan digunakan.
Sumber
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, al-Kafi li al-Fatawi Siri ke-1686: Adakah Sah Nikahnya Sekiranya Tidak Bersalaman Ketika Akad Nikah. Lafaz ijab dan qabul, syarat kejelasan lafaz, hukum bersalaman dan kedua-dua kiraan rukun diambil terus daripada artikel ini. Ia memetik al-Mu'tamad fi al-Fiqh al-Syafi'e 4/53 dan al-Fiqh al-Manhaji 4/55-56. Disemak 1 September 2026.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, al-Kafi li al-Fatawi Siri ke-851: Akad Nikah Satu Nafas, memetik al-Fiqh al-Manhaji 1/551-552. Disemak 1 September 2026.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Irsyad al-Fatwa Siri ke-697: Hukum Akad Nikah Salah Sebut Nama Pengantin atau Nama Ayah Pengantin, memetik Imam al-Nawawi, Minhaj al-Talibin halaman 207. Disemak 1 September 2026.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, al-Kafi li al-Fatawi Siri ke-1769: Hukum Ayah Pengantin Lelaki Mewakili Anaknya Ketika Akad Nikah. Disemak 1 September 2026.
Disemak dan tidak menghasilkan lafaz yang boleh dipetik: Garis Panduan Upacara Akad Nikah di Masjid, JAKIM, yang menyenaraikan lafaz sebagai rukun tanpa mencetak perkataannya; dan Tatacara Pengurusan Nikah, Cerai dan Pembatalan serta Ruju' Orang Islam Negeri Selangor, Disember 2024, yang merupakan fail imbasan tanpa teks yang boleh dibaca. Disemak 1 September 2026.
Tiada teks Arab di halaman ini kerana sumber kami menerbitkan lafaz ini dalam bahasa Melayu. Kami tidak menterjemah balik ke bahasa Arab dan tidak menambah lafaz yang tidak diterbitkan oleh pihak berkuasa yang kami petik. Untuk lafaz yang akan digunakan pada majlis anda sendiri, tanya jurunikah atau pejabat agama Islam daerah anda.
