Isi hantaran berbeza mengikut negeri, generasi dan keluarga, dan perbezaan itu boleh dilihat dalam rekod rasmi Malaysia sendiri. Tiga rekod disemak untuk artikel ini dan ketiga-tiganya menyenaraikan barang yang berlainan.
Yang tetap sama pada semua tiga ialah kumpulan besarnya: kain atau pakaian, kelengkapan solat, kasut, makanan dan barang peribadi. Yang berbeza ialah barang tertentu dalam setiap kumpulan itu.
Mas kahwin ialah pemberian wajib daripada suami kepada isteri semasa akad nikah dan ia hak isteri sepenuhnya. Hantaran pula ialah barang yang bertukar antara dua keluarga mengikut adat, manakala duit hantaran ialah wang yang diberikan pihak lelaki kepada keluarga pengantin perempuan berdasarkan persetujuan. Hanya mas kahwin yang wajib.
Sumber bagi status wajib mas kahwin: seksyen 2 Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Pulau Pinang) 2004, disemak 27 Ogos 2026.
Tiga rekod rasmi, tiga senarai berlainan
Rekod | Barang yang disenaraikan | Yang ketara tiada |
|---|---|---|
Portal Pemetaan Budaya JKKN, adat perkahwinan Melayu Sarawak | Wang tunai, cincin pertunangan, persalinan atau kain bermutu tinggi, kasut, beg tangan, perhiasan wanita. Balasan: pakaian dan kain baju Melayu, sejadah, kasut | Tepak sirih, bunga rampai |
Abd. Ghani On, Jurnal Warisan Indera Kayangan Bil. 15, Perpustakaan Awam Perlis, 2003 | Tepak sirih, kain songket, manisan atau halwa, bunga rampai, duit hantaran, cincin belah rotan, telekung, sejadah, Al-Quran | Beg tangan, kasut |
JKKN, adat temenggong Melayu Melaka, adat penyerahan perjanjian perkahwinan | Menyebut wang hantaran dan belanja perkahwinan sahaja | Semua barang. Ruangan busana, peralatan dan bahan dibiarkan kosong |
(Ketiga-tiga rekod dibaca di sumber pada 27 Ogos 2026, dua di pemetaanbudaya.jkkn.gov.my dan satu di perlislib.gov.my.)
Perhatikan baris ketiga. Rekod rasmi bagi satu negeri boleh langsung tidak menyenaraikan barang, dan itu sendiri satu jawapan: senarai hantaran bukan sesuatu yang setiap negeri simpan dalam bentuk rasmi.
Paksi perbezaan, satu per satu
Ayat "ia bergantung kepada keluarga" benar dan tidak membantu sesiapa. Tiga paksi di bawah menamakan apa yang sebenarnya berubah.
Paksi pertama ialah negeri. Rekod Perlis dan rekod Sarawak menyenaraikan barang yang berbeza, dan salah satu daripadanya memasukkan tepak sirih manakala satu lagi tidak.
Paksi kedua ialah generasi. Rekod Perlis 2003 merakam amalan yang lebih lama, dan cincin belah rotan serta bunga rampai kerap disebut oleh generasi nenek tetapi jarang oleh pasangan hari ini.
Paksi ketiga ialah keluarga itu sendiri, dan ini yang paling kerap terlepas pandang. Dalam tinjauan Universiti Teknologi MARA (UiTM) terhadap 100 orang Melayu di Shah Alam pada 2015, 17 peratus bersetuju tepak sirih perlu dibawa pada majlis pertunangan, 37 peratus tidak pasti dan 46 peratus tidak bersetuju.
Sumber: Che Zaharah Abdullah dan rakan-rakan, prosiding ICOMHAC2015, UiTM Cawangan Kedah, Disember 2015.
Semua responden itu berada dalam satu bandar dan satu kaum, dan pendapat mereka tetap terbahagi tiga. Itu sebabnya senarai perlu ditanya dan bukan diandaikan.
Empat langkah menyatukan dua senarai
Langkah ini mengenai senarai barang. Perbezaan tentang bilangan dulang dan jumlah duit hantaran ialah perbincangan berasingan, dan lebih mudah diselesaikan berasingan.
Asingkan yang tetap daripada yang dirundingkan. Yang tetap ialah kumpulan besar: kain, kelengkapan solat, kasut dan makanan. Kedua-dua keluarga hampir pasti bersetuju pada tahap ini, jadi perbincangan bermula dengan persetujuan.
Minta senarai penuh daripada setiap belah, secara berasingan. Satu senarai ditulis oleh keluarga pengantin perempuan dan satu lagi oleh keluarga pengantin lelaki, sebelum kedua-duanya bertemu. Senarai yang ditulis berasingan menunjukkan perbezaan sebenar, manakala senarai yang disusun bersama menunjukkan siapa yang bercakap dahulu.
Tanya setiap belah satu soalan: barang mana yang mesti ada, kalau semua yang lain ditinggalkan. Jawapannya biasanya satu atau dua barang sahaja, dan itulah barang yang benar-benar penting kepada mereka.
Gabungkan yang mesti ada, kemudian isi bakinya. Barang yang disebut oleh mana-mana belah pada langkah tiga masuk ke dalam senarai akhir, dan selebihnya diisi mengikut bajet serta bilangan dulang yang dipersetujui.
Bila satu belah minta barang yang asing bagi satu lagi
Keadaan ini paling kerap menghentikan perbincangan, dan jalan keluarnya mudah.
Barang yang tidak dikenali oleh satu belah biasanya barang adat, bukan barang hadiah. Tepak sirih, sirih junjung, bunga rampai dan cincin belah rotan semuanya dalam kategori ini.
Kalau barang itu ada dalam rekod bertulis, katakan begitu dan tunjukkan rekodnya. Kalau ia adat keluarga sahaja, katakan begitu juga. Kedua-duanya jawapan yang boleh diterima, dan yang menyusahkan hanyalah apabila satu belah menganggap ia peraturan sedangkan satu lagi tidak pernah mendengarnya.
Bagi barang yang tidak dipersetujui, tiga jalan keluar yang lazim digunakan: masukkan sebagai satu dulang kecil, gabungkan dengan dulang lain supaya ia tidak menambah bilangan, atau tinggalkan dengan persetujuan yang dinyatakan secara terbuka.
Soalan lazim
Adat siapa yang diikut kalau dua keluarga berbeza negeri?
Tiada peraturan yang menetapkannya bagi senarai barang. Amalan yang lazim ialah majlis di rumah siapa, adat di situ yang diikut untuk bahagian majlis itu. Bagi perbezaan yang melibatkan wang dan nisbah dulang, rujuk rekod negeri masing-masing dan sahkan dengan pejabat agama daerah.
Perlukah senarai hantaran ditulis dan dipersetujui?
Tiada peraturan adat yang menetapkannya, tetapi senarai bertulis menyelesaikan banyak salah faham antara dua keluarga. Salinan yang dipegang kedua-dua belah menghalang barang ditambah pada saat akhir, dan ia memudahkan pembahagian kerja antara ahli keluarga. Ia bukan dokumen rasmi dan tidak perlu disaksikan oleh sesiapa.
Adakah barang adat lama seperti bunga rampai masih perlu?
Ia adat, bukan syarat, dan tiada pihak berkuasa agama atau undang-undang yang menetapkannya. Bunga rampai disenaraikan dalam Jurnal Warisan Indera Kayangan Bil. 15 terbitan Perpustakaan Awam Perlis pada 2003 sebagai amalan lama. Sesetengah keluarga masih menyediakannya dan sesetengah tidak, jadi jawapannya datang daripada keluarga.
Apa yang perlu dibuat kalau dua senarai berbeza jauh?
Mulakan dengan langkah tiga di atas, iaitu minta setiap belah menamakan satu atau dua barang yang mesti ada walaupun semua yang lain ditinggalkan. Senarai yang kelihatan bertentangan biasanya bertindih pada kebanyakan barang, dan perbezaan sebenar selalunya jauh lebih kecil daripada yang dijangka pada mulanya.
Langkah seterusnya
Minta dua senarai ditulis berasingan sebelum sebarang perbincangan bersama. Itu satu langkah yang menukar perbincangan daripada adu pendapat kepada perbandingan dua dokumen.
Perbezaan yang melibatkan wang, nisbah dulang dan fatwa negeri diterangkan dalam adat hantaran berbeza negeri.
Senarai barang untuk setiap belah ada dalam hantaran untuk lelaki dan barang hantaran perempuan, manakala senarai yang lebih luas ada pada idea hantaran kahwin. Kelompok lain dalam pillar hantaran dan mas kahwin ada di /artikel/hantaran-mas-kahwin.
