Adat hantaran berbeza mengikut negeri dan keluarga, dan apabila dua keluarga dari dua negeri bertemu, biasanya bukan satu perkara yang bercanggah tetapi tiga: cara duit hantaran dikira, cara dulang dibalas, dan bila bayaran dibuat.
Yang sama di mana-mana ialah mas kahwin, kerana ia ditetapkan oleh negeri tempat nikah didaftarkan. Selesaikan yang sama itu dahulu, kemudian rundingkan tiga yang berbeza satu per satu.
Mas kahwin ialah pemberian wajib daripada suami kepada isteri semasa akad nikah dan ia hak isteri sepenuhnya. Hantaran pula ialah barang yang bertukar antara dua keluarga mengikut adat, manakala duit hantaran ialah wang yang diberikan pihak lelaki kepada keluarga pengantin perempuan berdasarkan persetujuan.
Hanya mas kahwin yang wajib. Sumber: seksyen 2 Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Pulau Pinang) 2004, dan Jabatan Mufti Negeri Selangor, e-musykil 2019, disemak 26 Ogos 2026.
Apa yang sama di semua negeri
Mas kahwin wajib di semua negeri, dan ia milik isteri di semua negeri. Yang berbeza ialah kadar minimumnya, dan kadar itu mengikut negeri tempat nikah didaftarkan, bukan negeri asal mana-mana keluarga. Senarai mas kahwin ikut negeri merekodkan setiap negeri berserta sumber dan tarikhnya, termasuk negeri yang tidak menetapkan kadar.
Hantaran pula tidak wajib di mana-mana negeri. Jabatan Mufti Negeri Selangor menyatakan wang hantaran "adalah hadiah/hibah yang bersifat sunat", dan kajian Universiti Teknologi MARA (UiTM) 2015 menyatakan hantaran dalam syariat "hukumnya harus kerana ia dianggap sebagai hadiah semata-mata".
Sumber: e-musykil 2019, dan Che Zaharah Abdullah dan rakan-rakan, prosiding ICOMHAC2015, UiTM Cawangan Kedah. Maka tiada negeri yang boleh mendakwa adatnya lebih betul dari sudut agama.
Apa yang benar-benar berbeza mengikut negeri
Perbezaan yang direkodkan dalam sumber rasmi lebih sedikit daripada yang disangka. Yang di bawah ialah semua yang dijumpai pada 26 Ogos 2026, dan setiap satu dinamakan negerinya.
Perkara | Negeri | Apa yang direkodkan | Sumber |
|---|---|---|---|
Duit hantaran dikira sebagai mas kahwin | Selangor | "Sekiranya terdapat wang hantaran daripada pihak lelaki, ianya dikira sebagai Maskahwin." Maka ia hak isteri | Fatwa diwartakan 4 Februari 2010, Sel. P.U. 3; Jabatan Mufti Negeri Selangor, e-musykil 2020 |
Balasan pihak perempuan lebih banyak dan lebih bernilai | Sarawak | "Biasanya hantaran daripada pihak perempuan lebih banyak jumlah dan nilainya berbanding hantaran daripada pihak lelaki" | Rekod JKKN, Adat Perkahwinan di Sarawak |
Hadiah kepada kakak yang belum berkahwin | Sarawak | Pihak lelaki "perlu menyediakan pemberian dalam bentuk cincin emas atau persalinan kepada kakak bakal pengantin" | Rekod JKKN, Adat Perkahwinan di Sarawak |
Bayaran duit hantaran dibahagi dua hari | Perlis | Sama ada semua dibawa pada hari pertunangan, "atau sebahagian pada hari bertunang atau bakinya pada hari pernikahan" | Rekod Perpustakaan Awam Perlis, 2003 |
Tiada kadar mas kahwin ditetapkan | Perlis | "Tiada penetapan jumlah tertentu untuk mahar. Bergantung kepada persetujuan bersama." | JAIPS, Tatacara Perkahwinan, 23 April 2019 |
Duit hantaran dan mas kahwin dilaporkan dikira satu | Kelantan | Amalan yang kerap disebut, tetapi tiada dokumen JAHEAIK yang menyatakannya dijumpai | Tiada sumber rasmi; dilaporkan sebagai belum disahkan |
(Semua disemak 26 Ogos 2026. Rekod JKKN di Portal Pemetaan Budaya; rekod Perlis oleh Abdul Ghani On, Jurnal Warisan Indera Kayangan Bil. 15, 2003; JAIPS di laman jaips.perlis.gov.my.)
Baris Kelantan sengaja ditulis begitu. Panduan mas kahwin Kelantan dan Terengganu menerangkan apa yang kedua-dua negeri itu tetapkan dan tidak.
Nisbah dulang tidak ada dalam jadual itu. Tiada rekod rasmi yang disemak menetapkan nisbah berbeza bagi negeri berbeza. Corak "lebih dua" direkodkan di Shah Alam oleh kajian UiTM 2015 dan di Sarawak oleh JKKN dengan perkataan yang berbeza tetapi maksud yang sama.
Tiga percanggahan yang paling kerap, dan pemecahnya
Satu keluarga mengira duit hantaran sebagai mas kahwin, satu lagi tidak. Ini percanggahan Selangor dengan negeri lain, dan ia bukan soal pendapat. Kalau nikah didaftarkan di Selangor, fatwa yang diwartakan pada 2010 terpakai dan wang hantaran dikira sebagai mas kahwin.
Kalau didaftarkan di negeri lain, ketetapan Selangor tidak terpakai. Tanya di mana nikah akan didaftarkan, dan percanggahan itu selesai dengan sendirinya. Panduan duit hantaran kahwin menerangkan akibatnya kepada hak isteri.
Satu keluarga mahu balasan lebih, satu lagi mahu sama. Tiada sumber yang mewajibkan mana-mana satu. Pemecah yang paling kerap ialah balasan lebih dua dulang dengan isi yang murah, seperti kasut dan dompet, supaya adat "lebih" dipenuhi tanpa kos yang lebih. Panduan nisbah hantaran menerangkan cara angka itu dipersetujui.
Satu keluarga mahu bayaran penuh pada hari bertunang, satu lagi mahu pada hari nikah. Rekod Perlis 2003 menunjukkan kedua-dua cara itu adat, dan cara ketiga, sebahagian pada setiap hari, juga adat. Tetapkan tarikh dalam perbincangan yang sama dengan jumlah, dan tulis.
Apabila adat keluarga bukan adat negeri
Kebanyakan "adat negeri" sebenarnya adat keluarga, dan keluarga yang sama negeri pun berbeza. Kajian UiTM 2015 mendapati, dalam kalangan 100 responden Melayu di Shah Alam sahaja, 18 bersetuju bilangan dulang mesti ganjil, 45 tidak pasti dan 37 tidak bersetuju. Satu bandar, tiga jawapan.
Maka soalan yang berguna bukan "adat negeri mana yang betul" tetapi "adat ini penting kepada siapa dalam keluarga ini". Selalunya ia penting kepada seorang nenek atau seorang bapa saudara, dan memenuhi satu permintaan itu lebih murah daripada mempertahankan prinsip.
Ayat yang boleh dibawa: "Kami tidak tahu adat di sebelah sana. Boleh mak cik terangkan apa yang penting, supaya kami tidak tersilap?" Soalan itu memberi pihak sana peluang menyebut satu atau dua perkara, dan bukan sepuluh.
Soalan lazim
Adat negeri mana yang diikut, pihak lelaki atau pihak perempuan?
Tiada peraturan. Yang mengikut negeri ialah mas kahwin, dan ia mengikut negeri tempat nikah didaftarkan, bukan negeri asal mana-mana pihak. Hantaran dan duit hantaran ialah adat dan hadiah, mengikut Jabatan Mufti Negeri Selangor, jadi keduanya dirundingkan. Amalan lazim ialah majlis di rumah pengantin perempuan mengikut adat keluarganya, dan majlis di rumah pengantin lelaki mengikut adat keluarganya.
Kalau nikah di Selangor tetapi keluarga dari negeri lain, adakah fatwa Selangor terpakai?
Fatwa Selangor yang diwartakan pada 2010 ialah ketetapan bagi negeri Selangor, dan Jabatan Mufti Negeri Selangor menjawab soalan wang hantaran dengan merujuk "pengantin perempuan di negeri Selangor". Sama ada ia terpakai kepada nikah yang didaftarkan di Selangor oleh keluarga luar negeri adalah soalan untuk Pejabat Agama Islam Daerah tempat nikah didaftarkan. Tanya sebelum tarikh akad ditetapkan.
Adakah hantaran di Sabah dan Sarawak berbeza daripada Semenanjung?
Rekod JKKN bagi adat Melayu Sarawak menyebut dua perkara yang jarang di Semenanjung: balasan pihak perempuan lebih banyak dan lebih bernilai, dan hadiah cincin emas atau persalinan kepada kakak bakal pengantin yang belum berkahwin. Enakmen Sabah 2004 dan Ordinan Sarawak 2001 pula tidak menetapkan kadar mas kahwin. Selebihnya, hantaran di kedua-dua negeri ialah persetujuan keluarga seperti di mana-mana.
Bolehkah dua keluarga guna adat yang berbeza dalam satu perkahwinan?
Boleh, dan itu yang paling kerap berlaku. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan menyatakan budaya dua majlis, di rumah pengantin perempuan dan di rumah pengantin lelaki, "secara asalnya hukumnya adalah harus selama tidak berlaku israf dan pembaziran", dalam AL-KAFI #1137, 4 Mac 2019. Setiap majlis mengikut adat tuan rumahnya. Yang perlu satu ialah mas kahwin, dan ia mengikut negeri pendaftaran.
Langkah seterusnya
Tetapkan di mana nikah didaftarkan, kerana itu menentukan mas kahwin dan, di Selangor, status duit hantaran. Kemudian rundingkan tiga perkara yang berbeza satu per satu; panduan cara tetapkan jumlah duit hantaran memberi urutan dan ayatnya. Pillar hantaran dan mas kahwin menyusun apa yang tetap dan apa yang dirundingkan.
