Kadar minimum mas kahwin ikut negeri ditetapkan oleh pihak berkuasa agama negeri masing-masing, bukan oleh satu kadar kebangsaan. Angka yang direkodkan bermula RM22.50, iaitu kadar Johor yang belum disahkan semula, hingga RM300 di Selangor dan Wilayah Persekutuan. Enam daripada 14 bidang kuasa tidak menetapkan sebarang kadar minimum, dan di situ jumlahnya ditentukan melalui persetujuan lalu direkodkan oleh pejabat agama daerah.
Mas kahwin ialah bayaran yang wajib dibayar oleh suami kepada isteri, dan enakmen undang-undang keluarga Islam negeri mentakrifkannya begitu. Ia berbeza daripada hantaran dan daripada duit hantaran, dan bezanya diterangkan berserta sumbernya dalam apa itu mas kahwin. Yang disenaraikan di bawah ialah kadar minimum pentadbiran, iaitu angka yang ditetapkan oleh pihak berkuasa agama negeri.
Kadar minimum mas kahwin mengikut negeri
Jadual ini menyenaraikan kesemua 14 bidang kuasa. Setiap angka membawa pihak berkuasa yang menetapkannya dan tarikh ia ditetapkan.
Negeri | Kadar minimum | Anak dara / janda | Pihak berkuasa | Tarikh ditetapkan |
|---|---|---|---|---|
Perlis | Tiada kadar minimum ditetapkan | Tiada pembezaan dinyatakan | Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Perlis (JAIPS) | Dinyatakan dalam dokumen tatacara perkahwinan bertarikh 23 April 2019 |
Kedah | Tiada kadar minimum ditetapkan | Tiada pembezaan dinyatakan | Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Kedah Darul Aman) 2008, seksyen 21 | Enakmen 2008 dan Kaedah-Kaedah Borang dan Fi 2019 tidak menetapkan sebarang jumlah |
Pulau Pinang | Tiada kadar minimum ditetapkan | Tiada pembezaan dinyatakan | Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Pulau Pinang) 2004, seksyen 21 | Enakmen 2004 tidak menetapkan sebarang jumlah |
Perak | Tiada kadar minimum ditetapkan | Tiada pembezaan dinyatakan | Warta Kerajaan Negeri Perak, Pk. P.U. 30 | Warta 1 Jun 2013 tidak menetapkan sebarang jumlah |
Selangor | RM300 | Sama bagi anak dara dan janda, tanpa had maksimum | Fatwa diwartakan, Jawatankuasa Fatwa Negeri Selangor | Fatwa bertarikh 31 Disember 2009, berkuat kuasa 1 Januari 2010 |
Wilayah Persekutuan (Kuala Lumpur, Putrajaya, Labuan) | RM300, iaitu "tidak kurang daripada RM300.00" | Tiada pembezaan dinyatakan; satu kadar bagi seluruh Wilayah Persekutuan | Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan (MAIWP), dilaporkan oleh Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan (JAWI) | Mesyuarat 22 Februari 2023, perkenan 19 Mei 2023, berkuat kuasa 1 Oktober 2023 |
Negeri Sembilan | RM200 anak dara atau bujang; RM100 janda atau ibu tunggal | Ya, dinyatakan secara berasingan | Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sembilan (JHEAINS) | Tarikh penetapan tidak dinyatakan; dokumen JHEAINS bertarikh 13 Mei 2026 |
Melaka | RM100 | Tiada pembezaan dinyatakan | Majlis Agama Islam Melaka (MAIM) | Mesyuarat 28 Disember 2015, berkuat kuasa 1 Jun 2016 |
Johor | RM22.50, belum disahkan sebagai kadar semasa | Tiada pembezaan dinyatakan | Modul kursus praperkahwinan, bukan penerbitan kerajaan negeri Johor | Sumber terbaik bertarikh 2019/2020 dan 2022 |
Pahang | RM100 | Tiada pembezaan dinyatakan | Titah KDYMM Sultan Pahang, dilaporkan oleh RTM | 28 Mac 2024; tarikh kuat kuasa tidak dinyatakan dalam mana-mana sumber |
Terengganu | Tiada kadar minimum ditetapkan | Tiada pembezaan dinyatakan | Pesuruhjaya Jabatan Hal Ehwal Agama Terengganu, M. Rozi Bidin, dipetik Utusan Malaysia | Kenyataan bertarikh 29 Mac 2024 |
Kelantan | Tiada kadar minimum ditetapkan | Tiada pembezaan dinyatakan | Tiada kenyataan rasmi negeri ditemui; disenaraikan "tiada ketetapan" dalam modul kursus praperkahwinan | Modul bertarikh 2019/2020 |
Sabah | RM100, belum disahkan sebagai kadar semasa | Tiada pembezaan dinyatakan | Modul kursus praperkahwinan sahaja; Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam 2004 tidak menetapkan jumlah | Modul bertarikh 2019/2020 |
Sarawak | RM120, belum disahkan sebagai kadar semasa | Tiada pembezaan dinyatakan | Modul kursus praperkahwinan; petikan akhbar 2009; Ordinan Undang-Undang Keluarga Islam 2001 tidak menetapkan jumlah | Modul 2019/2020; petikan bertarikh 14 Disember 2009 |
Disemak pada Ogos 2026.
Tiga baris membawa label belum disahkan sebagai kadar semasa, iaitu Johor, Sabah dan Sarawak. Angka itu wujud, tetapi tiada laman kerajaan negeri berkenaan yang menerbitkannya pada hari ini, dan sumber terbaik yang ditemui sudah berusia beberapa tahun.
Labuan tidak mempunyai baris sendiri kerana kadar RM300 itu dinyatakan bagi seluruh Wilayah Persekutuan, tanpa angka berasingan bagi mana-mana wilayah, mengikut kenyataan JAWI bertarikh 14 Ogos 2023.
Angka yang beredar luas bagi Perak, Pulau Pinang dan Kedah tidak dapat dikesan kepada mana-mana sumber kerajaan negeri. Kerana itu ia tidak dicetak di sini.
Siapa yang menetapkan kadar mas kahwin?
Kadar ditetapkan oleh pihak berkuasa agama di negeri masing-masing, dan caranya berbeza dari satu negeri ke satu negeri. Setiap negeri mempunyai enakmen undang-undang keluarga Islamnya sendiri, iaitu undang-undang yang diluluskan oleh dewan undangan negeri, serta jabatan agamanya sendiri.
Empat mekanisme berbeza menghasilkan angka dalam jadual di atas.
Fatwa yang diwartakan. Selangor menetapkan RM300 melalui fatwa yang disiarkan dalam Warta Kerajaan Negeri Selangor pada 4 Februari 2010.
Keputusan majlis agama Islam negeri. MAIWP menetapkan RM300 dalam mesyuarat 22 Februari 2023, dan MAIM menaikkan kadar Melaka kepada RM100 dalam mesyuarat 28 Disember 2015.
Titah pemerintah negeri. Kadar RM100 di Pahang bermula daripada titah KDYMM Sultan Pahang pada 28 Mac 2024, dilaporkan RTM pada hari yang sama.
Dokumen jabatan. Negeri Sembilan menerbitkan kadarnya dalam dokumen urusan perkahwinan JHEAINS, halaman 10.
Enam bidang kuasa yang selebihnya tidak menggunakan mana-mana mekanisme itu. Enakmen negeri berkenaan mentakrifkan mas kahwin dan mewajibkan Pendaftar Nikah merekodkan nilainya, tetapi tidak menetapkan sebarang jumlah.
Fatwa Selangor ialah teks paling terperinci dalam jadual ini, dan ia menyebut satu perkara yang jarang dilaporkan dengan tepat:
"Menetapkan had minima kadar nilai Maskahwin sebanyak RM 300.00 bagi anak dara atau janda tanpa ada had maksima. Sekiranya terdapat wang hantaran daripada pihak lelaki, ianya dikira sebagai Maskahwin."
Sumber: Warta Kerajaan Negeri Selangor, Jil. 63 No. 3, 4hb Februari 2010, Sel. P.U. 3
Ketetapan bahawa wang hantaran dikira sebagai mas kahwin itu khusus untuk Selangor. Tiada negeri lain dalam jadual ini menyatakan perkara yang sama, dan ia tidak boleh diandaikan terpakai di tempat lain.
Enam bidang kuasa yang tidak menetapkan kadar minimum
Perlis, Kedah, Pulau Pinang, Perak, Terengganu dan Kelantan tidak menetapkan kadar minimum mas kahwin. Itu jawapan bagi negeri berkenaan, bukan maklumat yang tertinggal daripada jadual.
Perlis menyatakannya dengan perkataannya sendiri: "Tiada penetapan jumlah tertentu untuk mahar. Bergantung kepada persetujuan bersama." Mahar ialah istilah Arab bagi mas kahwin, dan kedua-duanya merujuk perkara yang sama. Kenyataan itu terdapat dalam dokumen tatacara perkahwinan JAIPS bertarikh 23 April 2019.
Terengganu disahkan oleh pegawai kanannya sendiri. Pada 29 Mac 2024, Utusan Malaysia melaporkan bahawa tiada sebarang ketetapan dibuat mengenai kadar mas kahwin di Terengganu setakat itu. Laporan itu memetik Pesuruhjaya Jabatan Hal Ehwal Agama Terengganu, M. Rozi Bidin: "Oleh itu, terpulang kepada kedua-dua keluarga untuk menetapkan kadar mas kahwin yang dipersetujui."
Perak disemak melalui wartanya sendiri. Warta Kerajaan Negeri Perak, Pk. P.U. 30 bertarikh 1 Jun 2013, mengandungi 20 sebutan "mas kahwin" merentasi 84 halaman, iaitu sepuluh dalam teks Melayu dan sepuluh lagi dalam terjemahan Inggerisnya. Kesemuanya ruang kosong untuk diisi pada borang.
Kedah dan Pulau Pinang sama keadaannya. Seksyen 21 enakmen kedua-dua negeri mentakrifkan mas kahwin dan mewajibkan Pendaftar merekodkan nilainya, tetapi tidak menyebut sebarang jumlah.
Kelantan mempunyai bukti paling nipis antara enam ini. Carian di laman JAHEAIK tidak mengembalikan sebarang hasil untuk "mas kahwin" mahupun "mahar", dan poster fi rasmi jabatan itu juga tidak menyebutnya. Kesenyapian itu selaras dengan tiada kadar ditetapkan, tetapi kesenyapian bukan satu kenyataan rasmi.
Ada juga dakwaan yang beredar bahawa Kelantan mengira wang hantaran sebagai mas kahwin. Jejak dakwaan itu berakhir pada sebuah kertas akademik yang merujuk jadual JAKIM yang tidak ditemui dalam mana-mana penerbitan JAKIM. Ia tidak boleh dinyatakan sebagai fakta di sini.
Di enam bidang kuasa ini, jumlah mas kahwin ditentukan melalui persetujuan antara dua pihak, kemudian direkodkan oleh Pendaftar Nikah semasa pendaftaran perkahwinan. Pejabat Agama Islam Daerah (PAID) di daerah tempat akad dijalankan ialah tempat untuk mengesahkan kedudukan terkini.
Kadar minimum ialah lantai, bukan jumlah yang perlu dibayar
Kadar minimum ialah angka terendah yang diterima oleh negeri berkenaan, bukan jumlah yang perlu dibayar. Warta Selangor menyebutnya secara terang, iaitu RM300 "tanpa ada had maksima".
Jabatan Mufti Pulau Pinang, memetik kitab al-Fiqh al-Manhaji, menyatakan bahawa "mas kahwin tidak mempunyai kadar minimum dan maksimumnya". Kenyataan itu ialah kedudukan fiqh, bukan kadar pentadbiran mana-mana negeri, dan kedua-duanya perlu dibaca berasingan.
Dalam amalan, jumlah sebenar ditentukan oleh dua keluarga. Perbincangan itu selalunya berlaku serentak dengan perbincangan duit hantaran, dan di situlah kekeliruan paling kerap timbul. Dua angka itu perkara berbeza dan lebih mudah dirundingkan satu per satu. Perkara yang berlaku apabila jumlah melebihi kadar minimum diterangkan dalam mas kahwin melebihi kadar minimum.
Kadar yang berubah baru-baru ini
Dua kadar berubah dalam tempoh tiga tahun lepas.
Pahang naik daripada RM22.50 kepada RM100. Perubahan itu diumumkan melalui titah KDYMM Sultan Pahang pada 28 Mac 2024, dilaporkan RTM pada hari yang sama dan disusuli pengumuman portal kerajaan negeri Pahang pada 29 Mac 2024. Tarikh kuat kuasa tidak dinyatakan dalam mana-mana sumber yang ditemui, dan tiada warta dikesan.
Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam Pahang sendiri tidak menetapkan sebarang jumlah mas kahwin. Seksyen 21 hanya mewajibkan Pendaftar merekodkan nilainya, jadi kadar RM100 itu datang daripada titah, bukan daripada seksyen tersebut. Butiran penuh negeri itu ada dalam mas kahwin Pahang.
Wilayah Persekutuan naik daripada RM80 kepada RM300. MAIWP menetapkan kadar baharu dalam sidang mesyuarat kali ke-162 pada 22 Februari 2023, dengan perkenan KDYMM Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong pada 19 Mei 2023. Ia berkuat kuasa 1 Oktober 2023 dan dilaporkan oleh JAWI pada 14 Ogos 2023.
Angka RM80 masih muncul dalam modul kursus praperkahwinan bertarikh 2019/2020, dan modul yang sama masih menunjukkan Pahang pada RM22.50. Modul itu ialah satu-satunya jadual rasmi merentas negeri yang kami temui, jadi dua barisnya sudah lapuk sementara jadual lain terus merujuknya.
Johor kekal pada RM22.50 dalam setiap sumber yang ditemui. Oleh sebab Johor dan Pahang dahulunya memegang angka yang sama, dan Pahang sudah berubah, angka Johor perlu disemak semula dengan jabatan agama negeri sebelum digunakan. Kedudukan penuhnya diterangkan dalam mas kahwin Johor.
Langkah seterusnya sebelum tarikh akad ditetapkan
Empat langkah, mengikut susunan.
Kenal pasti negeri tempat akad akan dijalankan dan perkahwinan didaftarkan. Setiap negeri mempunyai enakmen undang-undang keluarga Islam dan kadarnya sendiri, jadi negeri itulah yang menentukan baris mana yang anda rujuk.
Semak baris negeri itu dalam jadual di atas, berserta tarikh dan pihak berkuasanya.
Hubungi Pejabat Agama Islam Daerah (PAID) di daerah tersebut dan tanya satu soalan yang tepat: "Berapakah kadar minimum mas kahwin yang diterima pakai di negeri ini pada hari ini, dan bilakah ia ditetapkan?"
Bincangkan duit hantaran sebagai perbincangan berasingan. Ia bukan mas kahwin dan tidak tertakluk pada kadar minimum negeri.
Langkah ketiga paling penting bagi Johor, Sabah dan Sarawak, kerana tiga angka itu belum disahkan semula oleh mana-mana penerbitan kerajaan negeri.
Panduan penuh bagi barang, dulang dan wang yang menyusul selepas mas kahwin ada dalam hantaran dan mas kahwin.
Soalan lazim
Adakah kadar mas kahwin berbeza antara anak dara dan janda?
Hanya di Negeri Sembilan setakat ini. Dokumen JHEAINS bertarikh 13 Mei 2026 menetapkan RM200 bagi anak dara atau bujang dan RM100 bagi janda atau ibu tunggal. Warta Selangor pula menyatakan RM300 sama rata bagi kedua-duanya. Negeri lain tidak menyebut sebarang pembezaan dalam sumber rasmi mereka.
Berapa kadar mas kahwin di Kedah dan di Melaka?
Kedah tidak menetapkan sebarang kadar minimum. Seksyen 21 Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam Kedah 2008 hanya mewajibkan nilainya direkodkan. Melaka pula menetapkan RM100, dinaikkan daripada RM40 oleh Majlis Agama Islam Melaka dalam mesyuarat 28 Disember 2015 dan berkuat kuasa 1 Jun 2016.
Adakah angka RM22.50 bagi Johor masih terpakai?
Belum disahkan. Angka RM22.50 muncul dalam modul kursus praperkahwinan 2019/2020 dan modul kursus Johor 2022, tetapi tiada laman kerajaan negeri Johor yang menerbitkannya pada hari ini. Sahkan dengan Jabatan Agama Islam Negeri Johor atau PAID daerah sebelum menetapkan tarikh akad.
Bolehkah mas kahwin dibayar secara hutang?
Borang negeri mengenali kedua-dua cara, tetapi bukan pada borang nikah, dan setiap negeri mempunyai set borangnya sendiri.
Perak boleh dijadikan contoh kerana borangnya diwartakan dan boleh disemak sesiapa. Dalam Warta Kerajaan Negeri Perak, Pk. P.U. 30 bertarikh 1 Jun 2013, baris "Mas Kahwin : ………… Tunai / Hutang" terdapat pada Borang 7, iaitu Permohonan Untuk Mendaftarkan Perkahwinan Luar Negeri dan Perkahwinan Sukarela. Pilihan yang sama muncul sebagai "Mas kahwin (tunai / hutang)" pada borang tuntutan perceraian, perceraian di bawah ta'liq dan fasakh.
Dua borang akad nikah biasa di Perak, iaitu Borang 4 (Catatan Daftar Perkahwinan) dan Borang 5 (Perakuan Nikah), hanya membawa ruang "Mas kahwin" yang terbuka tanpa pilihan itu. Cara mas kahwin direkodkan dan disahkan di negeri anda ditentukan oleh Pendaftar Nikah di PAID berkenaan.
Adakah mas kahwin sama dengan duit hantaran?
Tidak. Mas kahwin ialah pemberian daripada suami kepada isteri semasa akad nikah dan menjadi hak isteri sepenuhnya. Duit hantaran pula ialah wang yang diberikan pihak lelaki kepada keluarga pengantin perempuan berdasarkan persetujuan. Hanya Selangor menyatakan wang hantaran dikira sebagai mas kahwin, mengikut warta 2010.
