Adat perkahwinan Melayu mengenal tiga cincin: cincin merisik, cincin tunang dan cincin nikah. Ketiga-tiganya adat, bukan rukun. Tiada satu pun daripadanya disyaratkan untuk menyahkan sesuatu pertunangan atau sesuatu akad. Yang datang daripada hukum cuma dua perkara, dan kedua-duanya diterangkan di bawah: bahan cincin yang dipakai lelaki, dan siapa yang memegang cincin itu kalau pertunangan putus.
Tiga cincin, dan siapa memberi yang mana
Jabatan Kebudayaan dan Kesenian Negara merekodkan adat ini dalam pangkalan data Pemetaan Budaya, satu entri bagi satu masyarakat. Yang penting difahami dahulu: entri-entri itu tidak sama antara satu sama lain, kerana adat ini memang tidak sama dari negeri ke negeri.
Cincin merisik. Merisik ialah langkah pertama, dan entri JKKN bagi Adat Merisik atau Adat Meninjau di Kelantan menerangkan tujuannya: memastikan gadis itu belum bertunang dengan orang lain, dan menyelidik latar belakang, keturunan, kelakuan serta budi pekertinya. Wakil pihak lelaki datang, berbual, memerhati. Tidak semua keluarga membawa cincin pada peringkat ini, dan entri Kelantan itu sendiri tidak menyebut cincin.
Cincin tunang. Di sinilah cincin itu benar-benar bermakna dalam adat. Entri JKKN bagi Adat Resam dan Budaya Kaum Melayu: Adat Perkahwinan di Sarawak menerangkan peringkat bertekul, iaitu tanda dan pengesahan bahawa gadis itu telah bersetuju untuk bertunang. Pihak lelaki menghantar wang dan barang kemas, dan bakal pengantin perempuan disarungkan cincin emas di jari manisnya sebagai tanda pinangan diterima.
Cincin nikah. Cincin yang bertukar pada hari akad. Dalam banyak keluarga ia dikira sebahagian daripada mas kahwin, dan di situ ia berubah sifat sepenuhnya: mas kahwin wajib, dan ia hak mutlak isteri. Bezanya diterangkan penuh dalam maksud mas kahwin.
Susunan tiga cincin ini kemas apabila ditulis, tetapi keluarga sebenar jarang mengikutnya sekemas itu. Ada keluarga yang menggabungkan merisik dengan meminang dalam satu majlis. Ada yang tidak menyarung cincin langsung sehingga hari nikah. Tiada satu pun daripada susunan itu menjadikan pertunangan atau akad anda cacat.
Mana satu hukum, mana satu adat
Perkara | Hukum atau adat | Sumber |
|---|---|---|
Bilangan cincin, dan cincin merisik | Adat | Rekod adat resam JKKN |
Majlis sarung cincin dan siapa yang menyarungkannya | Adat | Rekod adat resam JKKN |
Cincin diletak di jari manis | Adat | Rekod adat resam JKKN |
Cincin sebagai syarat sah pertunangan | Bukan syarat | Tiada nas atau enakmen yang mensyaratkannya |
Lelaki memakai cincin emas | Haram | Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan kali ke-52; jabatan mufti negeri |
Jari mana lelaki memakai cincin | Ada hukumnya | Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Al-Kafi #587 |
Cincin dipulangkan bila tunang putus | Ada peruntukan undang-undang | Enakmen undang-undang keluarga Islam negeri |
Cincin di jari mana
Bagi perempuan, tiada ketetapan. Jari manis ialah adat, dan ia adat yang kuat, tetapi ia bukan hukum.
Bagi lelaki, ada hukumnya, dan ia bukan yang disangka kebanyakan orang.
Dalam Al-Kafi #587 bertarikh 17 Mac 2017, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menjawab soalan sama ada lelaki boleh memakai cincin di jari tengah. Jawapannya bersandarkan hadis riwayat Ali bin Abi Talib dalam Sahih Muslim (2078), iaitu Nabi SAW melarang baginda memakai cincin pada jari tengah dan jari telunjuk.
Kesimpulan jabatan itu: "hukum bagi lelaki memakai cincin pada jari tengah (hantu) dan juga telunjuk adalah makruh tanzih". Makruh tanzih bermaksud lebih baik ditinggalkan, tetapi tidak berdosa jika dilakukan. Yang disunatkan ialah jari kelingking, berdasarkan riwayat Muslim (2095) bahawa Nabi SAW memakai cincin pada jari kelingking tangan kiri baginda. Dalam mazhab Syafie, tangan kanan atau kiri kedua-duanya harus.
Jadi bagi seorang lelaki Melayu yang menyarung cincin tunang di jari manis: itu bukan makruh, dan bukan juga sunnah. Ia adat, dan ia dibiarkan begitu.
Cincin lelaki: kenapa emas tidak boleh
Setiap lelaki Islam perlu bertanya soalan ini sebelum membeli, dan jawapannya tegas.
Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia kali ke-52, bersidang pada 1 Julai 2002, memutuskan bahawa haram bagi lelaki memakai emas putih.
Takrif yang dipakai muzakarah itu dipetik semula oleh Jabatan Mufti Negeri Selangor: emas putih terbentuk hasil daripada campuran beberapa unsur logam, iaitu emas kuning, tembaga, nikel dan zink, dengan emas kuning 18 karat menyumbang 56.94 peratus daripada setiap gram. Kandungan emas itulah sebabnya ia haram bagi lelaki.
Jabatan Mufti Negeri Selangor, dalam Taudhih Al-Hukmi #30 bertarikh 29 Ogos 2023, menyatakannya dalam satu ayat: "Hukum memakai perhiasan yang berasaskan emas sama ada emas secara keseluruhannya atau perhiasan bersadur emas, emas campuran, suasa dan emas putih ialah diharamkan bagi lelaki secara mutlak."
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan sampai ke kesimpulan yang sama melalui dua jawapan berasingan:
Al-Kafi #953 bertarikh 12 Disember 2018 menjawab soal emas putih. Ia memetik hadis Abu Hurairah dalam Sahih Muslim (2089), iaitu Nabi SAW melarang lelaki memakai cincin emas, kemudian membezakan mengikut kandungan: emas putih yang bercampur dengan logam lain adalah haram bagi lelaki, manakala platinum harus kerana ia tidak mempunyai unsur emas. Jabatan itu tidak menyebut perkataan "tulen". Yang dinilainya ialah sama ada bahan itu benar-benar platinum, atau emas putih.
Irsyad Hukum ke-187 bertarikh 20 Mac 2017 menjawab soal suasa, iaitu campuran emas dengan tembaga. Kesimpulannya: "pemakaian cincin suasa bagi lelaki adalah haram dan tidak dibolehkan."
Bagi pihak perempuan, hadis yang sama membuka apa yang ditutup bagi lelaki. Irsyad Hukum ke-187 memetik riwayat al-Nasa'i (5148): emas dan sutera dihalalkan bagi wanita umat Nabi SAW dan diharamkan ke atas lelakinya.
Apa yang lelaki boleh pakai
Al-Kafi #587 menyenaraikannya. Perak harus, dan dalam mazhab Syafie ia bahkan disunatkan. Cincin daripada batu permata, zamrud dan akik juga harus. Platinum harus, mengikut Al-Kafi #953, dengan syarat ia benar-benar platinum dan bukan emas putih yang dilabel platinum.
Tanyakannya di kedai, jangan diandaikan: emas putih dan platinum bukan bahan yang sama, dan banyak cincin dijual sebagai satu sedangkan ia satu lagi. Minta tunjuk cap ketulenan pada cincin itu.
Berapa harga cincin di Malaysia pada 2026
Kami tidak menerbitkan julat harga cincin runcit, kerana tiada pihak berkuasa di Malaysia yang menerbitkan angka itu dan sebarang julat yang kami tulis hanyalah tekaan yang kelihatan kemas. Yang boleh disemak ialah harga logamnya.
Bank Negara Malaysia menetapkan harga syiling emas Kijang Emas setiap hari bekerja. Pada 24 Ogos 2026, harga jualan syiling satu auns ialah RM19,849 dan harga belian RM19,074.
Satu auns troy bersamaan 31.1035 gram. Kiraan kami daripada angka BNM itu: kira-kira RM638 segram bagi emas 999.9. Bagi emas 916 yang lazim digunakan pada barang kemas, kandungan emas tulennya 91.6 peratus, jadi kira-kira RM585 segram kandungan emas sahaja.
Dua peringatan tentang angka itu, supaya ia digunakan dengan betul:
Kijang Emas ialah syiling pelaburan, dan harga BNM merangkumi margin penerbitan. Ia penanda aras logam, bukan harga kedai emas.
Harga cincin di kaunter ialah kandungan logam campur upah tukang campur untung peniaga. Upah itulah yang berbeza paling banyak antara satu kedai dengan satu kedai, dan ia yang perlu ditanya secara berasingan.
Cara paling mudah untuk tidak terlebih bayar: tanya berat cincin dalam gram, tanya ketulenannya, dan tanya berapa upahnya. Tiga soalan itu memecahkan harga kepada bahagian yang boleh dibanding antara kedai.
Kalau pertunangan putus, cincin balik atau tidak
Tiada siapa merancang untuk bertanya soalan ini, dan ia ada jawapan undang-undang yang jelas di Malaysia.
Seksyen 15 Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Selangor) 2003, bertajuk Pertunangan, berbunyi:
"Jika seseorang telah mengikat suatu pertunangan mengikut Hukum Syarak, sama ada secara lisan atau secara bertulis, dan sama ada secara bersendirian atau melalui seorang perantaraan, dan kemudiannya enggan berkahwin dengan pihak yang satu lagi itu tanpa apa-apa sebab yang sah manakala pihak yang satu lagi bersetuju berkahwin dengannya, maka pihak yang mungkir adalah bertanggungan memulangkan pemberian-pemberian pertunangan, jika ada, atau nilainya dan membayar apa-apa wang yang telah dibelanjakan dengan suci hati oleh atau untuk pihak yang satu lagi untuk membuat persediaan bagi perkahwinan itu, dan yang demikian boleh dituntut melalui tindakan dalam Mahkamah."
Perhatikan siapa yang menanggung. Bukan pihak perempuan secara automatik, dan bukan pihak lelaki secara automatik. Yang menanggung ialah pihak yang mungkir tanpa sebab yang sah. Kalau pihak lelaki yang menarik diri, dia tidak boleh menuntut cincin itu semula di bawah seksyen ini.
Peruntukan yang sama wujud di Wilayah Persekutuan. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, dalam Irsyad Hukum Siri ke-794 bertarikh 29 Ogos 2023, merujuk seksyen 15 Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 dengan kesan yang sama, dan menyatakan tuntutan itu boleh dibuat di mahkamah. Enakmen dan akta itu sendiri menyebut "Mahkamah", iaitu Mahkamah Syariah yang ditakrifkan di dalamnya.
Irsyad yang sama menerangkan kedudukan fiqhnya. Asalnya, menarik balik pemberian dilarang, berdasarkan hadis dalam Sahih al-Bukhari bahawa orang yang menarik balik pemberiannya seperti orang yang menjilat semula muntahnya. Tetapi ulama Syafie mengecualikan pemberian pertunangan, kerana pemberian itu diberi dengan tujuan perkahwinan, dan tujuan itu tidak menjadi. Kesimpulan jabatan itu: "Hadiah yang diberikan sebagai hantaran untuk pertunangan boleh untuk diambil kembali sekiranya mereka tidak jadi untuk berkahwin."
Satu syarat penting dalam jawapan itu: pengecualian ini terpakai apabila pemberian itu memang diberikan untuk perkahwinan. Kalau ia diberi sebagai hadiah biasa tanpa syarat, ia tidak boleh dituntut semula.
Nombor seksyen di sini adalah nombor Selangor dan Wilayah Persekutuan. Setiap negeri mempunyai enakmennya sendiri, dan nombor seksyen tidak semestinya sama. Semak enakmen negeri anda, atau tanya Mahkamah Syariah negeri anda, sebelum membuat tuntutan.
Sebelum anda ke kedai
Tanya bahan dahulu, reka bentuk kemudian. Bagi cincin lelaki, ini soalan hukum, bukan soalan citarasa.
Minta cap ketulenan, kerana emas putih dan platinum dijual di kaunter yang sama dan hukumnya bertentangan.
Pecahkan harga kepada gram, ketulenan dan upah. Tanpa pecahan itu, dua sebut harga tidak boleh dibanding.
Simpan resit. Kalau pertunangan putus dan perkara itu sampai ke Mahkamah Syariah, nilai pemberian itulah yang dipertikaikan.
Jangan campur adukkan cincin nikah dengan mas kahwin melainkan itu memang niat anda. Kadar minimum mas kahwin ditetapkan negeri demi negeri, dan enam daripada 14 bidang kuasa tidak menetapkan satu pun. Kedudukan penuhnya ada dalam mas kahwin ikut negeri.
Barang dan wang yang menyusul selepas cincin diterangkan dalam hantaran dan mas kahwin.
Soalan lazim
Bolehkah lelaki memakai cincin emas putih?
Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia kali ke-52, bersidang pada 1 Julai 2002, memutuskan haram bagi lelaki memakai emas putih, kerana emas putih mengandungi emas kuning. Jabatan Mufti Negeri Selangor mengulangnya dalam Taudhih Al-Hukmi #30 bertarikh 29 Ogos 2023. Platinum pula harus, mengikut Al-Kafi #953, kerana ia tidak mempunyai unsur emas.
Di jari mana lelaki disunatkan memakai cincin?
Jari kelingking. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan dalam Al-Kafi #587 bertarikh 17 Mac 2017 menyandarkannya pada riwayat Muslim (2095), iaitu Nabi SAW memakai cincin pada jari kelingking tangan kiri baginda. Jabatan yang sama menyatakan memakai cincin pada jari tengah dan telunjuk adalah makruh tanzih. Jari manis tidak disebut, jadi ia kekal sebagai adat.
Wajibkah cincin untuk mengesahkan pertunangan?
Tidak. Cincin merisik, cincin tunang dan cincin nikah semuanya adat, bukan rukun, dan kami tidak menemui sebarang nas atau enakmen yang mensyaratkan cincin untuk menyahkan pertunangan atau akad. Ada keluarga yang menggabungkan merisik dengan meminang, dan ada yang tidak menyarung cincin langsung sehingga hari nikah. Tiada satu pun daripada itu mencacatkan pertunangan atau akad.
Berapa harga cincin tunang di Malaysia?
Kami tidak menerbitkan julat harga cincin runcit, kerana tiada pihak berkuasa di Malaysia yang menerbitkan angka itu. Yang boleh disemak ialah harga logamnya. Pada 24 Ogos 2026, harga jualan syiling Kijang Emas satu auns yang ditetapkan Bank Negara Malaysia ialah RM19,849, dan kiraan kami daripada angka itu lebih kurang RM638 segram bagi emas 999.9.
Kalau pertunangan putus, perlukah cincin dipulangkan?
Bergantung pada siapa yang mungkir. Seksyen 15 Enakmen Selangor 2003 meletakkan tanggungan memulangkan pemberian pertunangan ke atas pihak yang enggan berkahwin tanpa apa-apa sebab yang sah, dan tuntutan itu dibuat melalui tindakan dalam Mahkamah. Kalau pihak lelaki yang menarik diri, dia tidak boleh menuntut cincin itu semula di bawah seksyen ini.
Sumber
Jabatan Kebudayaan dan Kesenian Negara, Pemetaan Budaya, entri "Adat Merisik atau Adat Meninjau" (Kelantan). Disemak 25 Ogos 2026.
Jabatan Kebudayaan dan Kesenian Negara, Pemetaan Budaya, entri "Adat Resam dan Budaya Kaum Melayu: Adat Perkahwinan di Sarawak". Disemak 25 Ogos 2026.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Al-Kafi #587: Hukum Lelaki Memakai Cincin Di Jari Tengah, 17 Mac 2017. Disemak 25 Ogos 2026.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Al-Kafi #953: Hukum Lelaki Memakai Emas Putih, 12 Disember 2018. Disemak 25 Ogos 2026.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Irsyad Hukum Ke-187: Hukum Lelaki Memakai Cincin Suasa, 20 Mac 2017. Disemak 25 Ogos 2026.
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Irsyad Hukum Siri Ke-794: Hukum Meminta Semula Hadiah Hantaran Apabila Putus Tunang, 29 Ogos 2023. Disemak 25 Ogos 2026.
Jabatan Mufti Negeri Selangor, Taudhih Al-Hukmi #30: Hukum Lelaki Memakai Perhiasan Emas, 29 Ogos 2023, memetik Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia kali ke-52, 1 Julai 2002, berserta takrif dan jadual kandungan logam muzakarah itu. Disemak 25 Ogos 2026. Rekod muzakarah itu sendiri di pangkalan data e-SMAF JAKIM tidak dapat dicapai pada tarikh ini, jadi yang dipetik di sini ialah petikan Jabatan Mufti Negeri Selangor.
Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Selangor) 2003, seksyen 15, teks daripada portal enakmen Dewan Negeri Selangor. Disemak 25 Ogos 2026.
Bank Negara Malaysia, harga dagangan harian Kijang Emas, harga bagi 24 Ogos 2026. Disemak 25 Ogos 2026.
Hukum yang dipetik di sini datang daripada Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Jabatan Mufti Negeri Selangor dan Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan, dan dilaporkan sebagaimana mereka menerbitkannya. Untuk keadaan khusus keluarga anda, rujuk jabatan mufti atau pejabat agama Islam negeri anda.
