Kelantan dan Terengganu tidak menetapkan kadar minimum mas kahwin. Di Terengganu, Pesuruhjaya jabatan agama negeri sendiri menyatakannya pada Mac 2024. Di Kelantan pula, tiada kenyataan rasmi negeri ditemui, dan jumlahnya ditentukan melalui persetujuan lalu direkodkan oleh Pendaftar Nikah.
Mas kahwin ialah bayaran yang wajib dibayar oleh suami kepada isteri, dan enakmen undang-undang keluarga Islam negeri mentakrifkannya begitu. Enakmen ialah undang-undang yang diluluskan oleh dewan undangan negeri.
Ia berbeza daripada hantaran dan daripada duit hantaran, dan bezanya diterangkan berserta sumbernya dalam apa itu mas kahwin.
Berapa kadar mas kahwin di Terengganu?
Tiada kadar minimum mas kahwin ditetapkan di Terengganu.
Pada 29 Mac 2024, Utusan Malaysia melaporkan bahawa tiada sebarang ketetapan dibuat mengenai kadar mas kahwin di Terengganu setakat itu. Laporan itu memetik Pesuruhjaya Jabatan Hal Ehwal Agama Terengganu (JHEAT), M. Rozi Bidin, yang menyatakan kadar mas kahwin terserah kepada persetujuan wali pengantin.
"Oleh itu, terpulang kepada kedua-dua keluarga untuk menetapkan kadar mas kahwin yang dipersetujui."
M. Rozi Bidin, Pesuruhjaya Jabatan Hal Ehwal Agama Terengganu, dipetik Utusan Malaysia, 29 Mac 2024
Dua sumber rasmi menyokong kedudukan itu. Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Terengganu) 2017, seksyen 20, tidak menyebut sebarang jumlah minimum. Senarai fi rasmi negeri juga tidak mengandungi satu pun baris mas kahwin.
Bagi Terengganu, angka RM300 anak dara dan RM100 janda memang beredar dalam jadual dalam talian. Angka itu tidak dapat dikesan kepada mana-mana sumber kerajaan negeri Terengganu, dan ia bercanggah dengan kenyataan Pesuruhjaya di atas. Kerana itu halaman ini tidak mengemukakannya sebagai kadar Terengganu.
Berapa kadar mas kahwin di Kelantan?
Tiada kadar minimum ditemui bagi Kelantan, dan tiada juga kenyataan rasmi negeri yang mengesahkan kedudukan itu.
Di situlah bezanya dengan Terengganu. Terengganu menyatakan kedudukannya melalui pegawai kanannya sendiri, manakala Kelantan senyap.
Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Kelantan (JAHEAIK) tidak menerbitkan sebarang kadar mas kahwin atau mahar. Mahar ialah istilah Arab bagi mas kahwin, dan kedua-duanya merujuk perkara yang sama.
Soalan lazim perkahwinan JAHEAIK, poster fi rasminya dan halaman tatacara e-Qaryah semuanya tidak menyebut mas kahwin. Begitu juga laman Mufti Kelantan dan laman Majlis Agama Islam dan Adat Istiadat Melayu Kelantan (MAIK), disemak pada Ogos 2026.
Modul kursus praperkahwinan bertarikh 2019/2020 menyenaraikan Kelantan di bawah "tiada ketetapan". Modul itu satu-satunya jadual rasmi merentas negeri yang ditemui, dan dua barisnya sudah lapuk, jadi ia dirujuk di sini sebagai sokongan sahaja.
Kesenyapian itu selaras dengan tiada kadar ditetapkan, tetapi kesenyapian bukan satu kenyataan rasmi. Halaman ini tidak menyatakannya sebagai satu.
Adakah Kelantan mengira wang hantaran sebagai mas kahwin?
Dakwaan itu beredar luas, dan ia tidak dapat disahkan. Jejaknya berakhir pada satu kertas akademik tentang kadar mas kahwin di Pahang, diterbitkan dalam jurnal Ulum Islamiyyah, Jilid 36 Bil. 2, Ogos 2024.
Ayat tentang wang hantaran Kelantan itu berada dalam bahagian cadangan penulis sendiri, tanpa sebarang rujukan. Satu jadual dalam kertas yang sama, yang menyebut sumbernya sebagai Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM), menyenaraikan Kelantan sebagai "tidak ditetapkan".
Kertas itu juga bercanggah dengan dirinya sendiri. Satu bahagian sebelumnya meletakkan Kelantan antara negeri yang tidak menetapkan sebarang kadar.
Setakat semakan Ogos 2026, hanya Selangor menetapkan wang hantaran sebagai mas kahwin, melalui fatwa dalam Warta Kerajaan Negeri Selangor bertarikh 4 Februari 2010.
Apa maksudnya apabila negeri tidak menetapkan kadar?
Jumlah mas kahwin ditentukan melalui persetujuan, kemudian direkodkan oleh Pendaftar Nikah semasa perkahwinan didaftarkan. Tiga perkara tetap tidak berubah walaupun tiada kadar minimum.
Mas kahwin tetap wajib, mengikut takrif dalam enakmen undang-undang keluarga Islam negeri.
Ia menjadi hak isteri sepenuhnya, kerana seksyen 2 enakmen Terengganu 2017 mentakrifkannya sebagai bayaran daripada suami kepada isteri.
Nilainya direkodkan semasa perkahwinan didaftarkan, mengikut seksyen 20(2) enakmen yang sama.
Kalau dua keluarga meletakkan angka yang berbeza, mulakan dengan satu soalan kepada pejabat agama jajahan atau daerah. Di Kelantan, Pejabat Agama Jajahan tempat akad dijalankan ialah tempat untuk mengesahkan kedudukan semasa.
Perkara yang berlaku apabila jumlah yang dipersetujui jauh melebihi kadar minimum diterangkan dalam mas kahwin melebihi kadar minimum.
Fi rasmi perkahwinan di Kelantan dan Terengganu
Kedua-dua negeri tidak menetapkan kadar mas kahwin, tetapi kedua-duanya menetapkan fi bagi urusan nikah itu sendiri. Fi yang dibayar di kaunter dan mas kahwin yang diberi kepada isteri ialah dua perkara berasingan.
Terengganu
Fi urusan nikah di Terengganu ditetapkan secara rasmi pada 19 Disember 2019, dan ia berkuat kuasa pada tarikh yang sama.
Laman rasmi JHEAT sendiri tidak menerbitkan sebarang jadual fi pada hari ini, dan hos lama jabatan itu sudah tidak dapat dicapai. Angka di bawah datang daripada instrumen negeri, bukan daripada laman jabatan.
Urusan | Kadar fi |
|---|---|
Kebenaran berkahwin, warganegara (dalam mukim atau luar mukim) | RM10 |
Kebenaran berkahwin, bukan warganegara | RM50 |
Upah nikah | RM100 |
Surat Perakuan Nikah | RM30 |
Kad Perakuan Nikah | RM40 |
Sumber: Warta Kerajaan Negeri Terengganu, Jil. 72 No. 26, Tr. P.U. 11, Tambahan No. 8 Perundangan, Jadual Kedua, bertarikh 19hb Disember 2019. Satu pindaan diwartakan pada 27 Januari 2022, dan ia hanya menukar satu rujukan borang tanpa mengubah mana-mana kadar.
Disemak pada Ogos 2026. Sahkan di kaunter pejabat agama daerah sebelum membuat bayaran.
Jadual fi itu tidak menyenaraikan sebarang fi kursus praperkahwinan. Peraturan yang mengawal kursus itu juga tidak menetapkan sebarang jumlah.
Kelantan
Poster "Kadar Bayaran Urusan Perkahwinan di Negeri Kelantan" terbitan JAHEAIK menyenaraikan 17 butiran bayaran. Tiada tarikh dicetak pada mana-mana halamannya.
Fail PDF poster itu membawa tarikh ubah suai 27 Februari 2023. Itu tarikh fail, bukan tarikh penerbitan, tetapi ia memberi gambaran usia angka di dalamnya.
Urusan | Kadar |
|---|---|
Nikah, kedua-dua pihak dari Kelantan | RM126 |
Nikah, satu pihak dari luar Kelantan | RM125 |
Nikah di mukim ketiga | RM138 |
Nikah melibatkan warga asing | RM165 |
Kursus kahwin | RM70 |
Kad Nikah Pintar | RM25 seorang, RM50 sepasang |
Disemak pada Ogos 2026. Angka disalin seperti yang diterbitkan JAHEAIK. Kadar RM126 muncul dalam dua baris poster, iaitu nikah di mukim perempuan dan nikah di mukim lelaki, kedua-duanya RM126.
Mukim ketiga bermaksud pasangan berkahwin di mukim yang bukan mukim lelaki dan bukan mukim perempuan, mengikut butiran poster itu sendiri.
Kadar bagi satu pihak dari luar negeri lebih rendah RM1 daripada kadar kedua-dua pihak dari Kelantan. Poster itu tidak menerangkan sebabnya, dan tiada sumber lain yang menjelaskannya.
Kelantan | Terengganu | |
|---|---|---|
Kadar minimum mas kahwin | Tiada kadar minimum ditetapkan | Tiada kadar minimum ditetapkan |
Sumber | Tiada kenyataan rasmi negeri ditemui | Pesuruhjaya JHEAT, dipetik Utusan Malaysia |
Tarikh | Disemak Ogos 2026 | 29 Mac 2024 |
Fi nikah utama | RM126, kedua-dua pihak dari Kelantan | RM100 upah nikah |
Disemak pada Ogos 2026.
Langkah mengesahkan kedudukan sebelum tarikh akad
Tiga langkah, mengikut susunan.
Kenal pasti negeri dan jajahan atau daerah tempat akad akan dijalankan dan perkahwinan didaftarkan.
Hubungi pejabat agama di kawasan itu. Di Kelantan, JAHEAIK boleh dihubungi di 09-744 3633 atau melalui e-mel jaheaik@kelantan.gov.my. Di Terengganu, JHEAT boleh dihubungi di 09-625 2525 atau melalui e-mel adminjheat@terengganu.gov.my.
Tanya dua soalan yang tepat. Pertama: "Adakah negeri ini menetapkan kadar minimum mas kahwin pada hari ini?" Kedua: "Berapakah jumlah fi yang perlu dibayar untuk urusan nikah ini?"
Bincangkan duit hantaran sebagai perbincangan yang berasingan. Ia bukan mas kahwin dan tidak tertakluk pada mana-mana kadar negeri.
Kedudukan kesemua 14 bidang kuasa, berserta pihak berkuasa dan tarikh setiap kadar, ada dalam mas kahwin ikut negeri. Panduan penuh bagi barang, dulang dan wang yang menyusul selepas akad ada dalam hantaran dan mas kahwin.
Soalan lazim
Adakah mas kahwin tetap wajib jika tiada kadar minimum?
Ya. Mas kahwin ialah bayaran yang wajib dibayar oleh suami kepada isteri, mengikut takrif dalam enakmen undang-undang keluarga Islam negeri. Yang tiada di Kelantan dan Terengganu ialah kadar minimum pentadbiran, bukan kewajipan itu sendiri. Jumlahnya ditentukan melalui persetujuan dan direkodkan oleh Pendaftar Nikah.
Betulkah angka mas kahwin Terengganu yang beredar itu?
Angka itu tidak dapat dikesan kepada mana-mana sumber kerajaan negeri Terengganu. Ia juga bercanggah dengan kenyataan Pesuruhjaya Jabatan Hal Ehwal Agama Terengganu, yang dipetik Utusan Malaysia pada 29 Mac 2024. Laporan itu menyebut tiada sebarang ketetapan dibuat mengenai kadar mas kahwin di negeri itu.
Berapa jumlah lazim diberi di Kelantan dan Terengganu?
Tiada sumber rasmi bagi jumlah lazim di kedua-dua negeri, dan angka yang tidak bersumber tidak dicetak di sini. Yang dapat disahkan ialah tiada kadar minimum ditetapkan. Jumlah sebenar ditentukan melalui persetujuan, dan pejabat agama jajahan atau daerah merekodkannya semasa pendaftaran.
Adakah kadar berbeza bagi janda di Kelantan atau Terengganu?
Tiada sumber rasmi bagi kedua-dua negeri ini yang membezakan anak dara dan janda, kerana kedua-duanya tidak menetapkan sebarang kadar. Setakat Ogos 2026, hanya Negeri Sembilan menerbitkan pembezaan itu, iaitu RM200 dan RM100. Angka itu datang daripada dokumen Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sembilan yang dikeluarkan pada Mei 2026.
