Bilangan dulang hantaran biasanya ganjil, iaitu tiga, lima, tujuh, sembilan atau sebelas, tetapi tiada pihak berkuasa agama atau undang-undang yang mewajibkannya. Ia adat.
Sebuah kajian di Shah Alam pada 2015 mendapati hanya 18 daripada 100 responden Melayu bersetuju bilangan dulang "hendaklah dibuat dalam bilangan ganjil", 45 tidak pasti dan 37 tidak bersetuju. Bilangan genap tidak dilarang oleh mana-mana sumber yang disemak.
Mas kahwin ialah pemberian wajib daripada suami kepada isteri semasa akad nikah dan ia hak isteri sepenuhnya. Hantaran pula ialah barang yang bertukar antara dua keluarga mengikut adat, manakala duit hantaran ialah wang yang diberikan pihak lelaki kepada keluarga pengantin perempuan berdasarkan persetujuan.
Hanya mas kahwin yang wajib. Sumber: seksyen 2 Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Pulau Pinang) 2004, dan Jabatan Mufti Negeri Selangor, e-musykil 2019, disemak 26 Ogos 2026.
Adakah bilangan dulang hantaran wajib ganjil?
Tidak. Tiada enakmen negeri, tiada fatwa dan tiada pekeliling yang menyebut bilangan dulang, apatah lagi mewajibkannya ganjil. Enakmen undang-undang keluarga Islam negeri mentakrifkan mas kahwin dan mewajibkan Pendaftar merekodkan nilainya, dan berhenti di situ. Disemak pada Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Pulau Pinang) 2004, seksyen 2 dan 21, pada 26 Ogos 2026.
Dari sudut agama, hantaran itu sendiri bukan kewajipan. Kajian Universiti Teknologi MARA (UiTM) 2015 menyatakan "dalam syariat Islam pemberian hantaran hukumnya harus kerana ia dianggap sebagai hadiah semata-mata". Harus bermaksud dibolehkan, tidak diwajibkan dan tidak dilarang. Sumber: Che Zaharah Abdullah dan rakan-rakan, prosiding ICOMHAC2015, UiTM Cawangan Kedah, Disember 2015.
Kalau hantaran itu harus, bilangannya lebih longgar lagi. Genap atau ganjil ialah pilihan keluarga.
Dari mana datangnya adat ganjil?
Tiada sumber rasmi yang disemak merekodkan sebabnya. Yang direkodkan ialah amalannya.
Kajian UiTM 2015 merekodkan corak "5 dulang dari lelaki berbalas 7 dulang barangan tertentu dari pihak perempuan, atau 7 dulang dari pihak lelaki berbalas 9 dulang dari pihak perempuan, atau 9 dulang dari pihak lelaki berbalas 11 dulang dari pihak perempuan, dan seterusnya".
Setiap angka dalam corak itu ganjil, dan perbezaannya sentiasa dua. Kamus Dewan Edisi Keempat memberi contoh "pihak pengantin lelaki membawa tujuh dulang hantaran". Disemak pada PRPM, Dewan Bahasa dan Pustaka, 26 Ogos 2026.
Adat ganjil ini bukan milik orang Melayu sahaja. Rekod Jabatan Kebudayaan dan Kesenian Negara (JKKN) tentang adat perkahwinan Orang Sungai Buludupi di Sabah menyatakan: "Bilangan dulang hantaran diharuskan dalam bilangan ganjil dan tidak ditentukan jumlahnya. Manakala bilangan dulang balasan pihak perempuan selalunya melebihi bilangan dulang hantaran pihak lelaki."
Disemak di Portal Pemetaan Budaya JKKN, 26 Ogos 2026. Itu rekod satu komuniti di Sabah, dan ia dipetik untuk menunjukkan corak yang sama wujud di luar adat Melayu, bukan sebagai sumber adat Melayu.
Penjelasan yang beredar di media sosial, seperti "ganjil lambang keesaan Tuhan" atau "ganjil supaya ada yang lebih", tidak dijumpai dalam mana-mana kamus, enakmen, fatwa atau rekod JKKN yang disemak. Ia tidak dicetak di sini sebagai fakta.
Apa yang berlaku kalau satu keluarga mahu genap
Perkara ini berlaku lebih kerap daripada yang disangka, kerana bilangan genap datang secara semula jadi. Empat barang, empat dulang. Enam barang, enam dulang.
Tiga cara yang lazim digunakan keluarga, dan ketiga-tiganya adat, bukan hukum:
Tambah satu dulang kecil, jadi enam menjadi tujuh dengan sedulang manisan atau buah. Ini cara paling murah dan paling kerap.
Gabungkan dua barang dalam satu dulang, jadi enam menjadi lima dengan meletakkan kasut dan dompet bersama. Kajian UiTM 2015 merekodkan kiraan mengikut dulang, bukan barang, jadi cara ini mengubah kiraan tanpa mengubah barang.
Terima genap. Empat balas enam tidak dilarang oleh mana-mana sumber yang disemak, kerana tiada sumber yang menetapkan sebaliknya.
Keluarga berbalah bukan kerana angka, tetapi kerana menyangka angka itu peraturan. Apabila kedua-dua keluarga tahu tiada pihak berkuasa yang menetapkannya, pilihan ketiga menjadi mudah.
Kalau dua keluarga tidak sepakat
Mulakan dengan apa yang tetap, kemudian baru yang berubah. Yang tetap ialah mas kahwin: wajib mengikut seksyen 2 enakmen undang-undang keluarga Islam negeri, hak isteri, dan kadar minimumnya ditetapkan oleh pihak berkuasa agama negeri, walaupun tidak semua negeri menetapkan satu. Bilangan dulang tidak termasuk dalam yang tetap.
Ayat yang boleh dibawa ke meja perbincangan: "Kami tidak kisah ganjil atau genap. Yang penting kedua-dua keluarga setuju angka yang sama sebelum mula membeli." Angka yang dipersetujui lebih penting daripada angka yang betul, kerana tiada angka yang betul.
Kalau seorang ibu bapa berkeras ganjil, cara pertama di atas menyelesaikannya dengan kos sedulang buah. Itu hampir selalu lebih murah daripada perbincangan yang berpanjangan.
Soalan lazim
Bolehkah hantaran 4 balas 6?
Boleh. Tiada enakmen, fatwa atau rekod adat yang disemak melarang bilangan genap. Kajian UiTM 2015 mendapati 37 daripada 100 responden Melayu di Shah Alam tidak bersetuju bilangan dulang mesti ganjil, dan 45 tidak pasti. Yang mengikat ialah persetujuan dua keluarga, bukan angka. Panduan nisbah hantaran menerangkan cara persetujuan itu dicapai.
Adakah bilangan ganjil ada dalam Islam?
Tidak sebagai peraturan hantaran. Tiada sumber agama yang disemak menyebut bilangan dulang. Kajian UiTM 2015 menyatakan hantaran dalam syariat "hukumnya harus kerana ia dianggap sebagai hadiah semata-mata". Yang wajib dalam perkahwinan ialah mas kahwin, dan ia disebut dalam lafaz akad, bukan dikira mengikut dulang.
Kenapa balasan pihak perempuan lebih dua dulang?
Sumber yang disemak merekodkan amalannya, bukan sebabnya. Kajian UiTM 2015 dan rekod JKKN bagi adat Melayu Sarawak kedua-duanya mencatat balasan pihak perempuan lebih banyak. Tiada kamus, enakmen atau fatwa yang menerangkan kenapa. Penjelasan keluarga wujud, tetapi ia penjelasan keluarga, dan keluarga berbeza memberi jawapan berbeza.
Bilangan dulang tunang dan nikah perlu ganjil kedua-duanya?
Tidak wajib, tetapi amalan lazim ganjil di kedua-dua majlis: 3 balas 5 pada pertunangan, 5 balas 7 atau lebih pada nikah. Tiada sumber yang disemak mewajibkan mana-mana satu. Panduan hantaran tunang 3 balas 5 dan hantaran kahwin 5 balas 7 menyenaraikan isi setiap satu.
Langkah seterusnya
Tetapkan angka dahulu, ganjil atau genap, kemudian baru beli bekasnya. Panduan dulang hantaran menerangkan jenis dulang dan kosnya, termasuk sewa mengikut bilangan. Pillar hantaran dan mas kahwin menyusun perkara yang tetap dan perkara yang dirundingkan mengikut urutan.
