Hantaran ialah adat, bukan kewajipan agama. Satu-satunya pemberian dalam perkahwinan yang enakmen negeri panggil wajib ialah mas kahwin, iaitu bayaran yang wajib dibayar oleh suami kepada isteri pada masa akad nikah.
Dulang, duit hantaran, nisbah dan bilangan ganjil semuanya adat, dan sebahagian isi dulang hari ini baru sepuluh atau dua puluh tahun. Jadual di bawah menamakan setiap satu, dengan sumbernya.
Mas kahwin ialah pemberian wajib daripada suami kepada isteri semasa akad nikah dan ia hak isteri sepenuhnya. Hantaran pula ialah barang yang bertukar antara dua keluarga mengikut adat, manakala duit hantaran ialah wang yang diberikan pihak lelaki kepada keluarga pengantin perempuan berdasarkan persetujuan.
Hanya mas kahwin yang wajib. Sumber: seksyen 2 Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Pulau Pinang) 2004, dan Jabatan Mufti Negeri Selangor, e-musykil 2019, disemak 26 Ogos 2026.
Artikel ini melaporkan apa yang pihak berkuasa dan sumber bertulis nyatakan. Ia tidak mengeluarkan hukum. Untuk kes sendiri, pejabat mufti negeri ialah tempat bertanya.
Yang wajib: satu perkara sahaja
Mas kahwin. Seksyen 2 Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Pulau Pinang) 2004 mentakrifkannya sebagai "pembayaran kahwin yang wajib dibayar di bawah Hukum Syarak oleh suami kepada isteri pada masa perkahwinan diakadnikahkan".
Hukum Syarak bermaksud hukum Islam yang menjadi rujukan undang-undang keluarga Islam. Takrif yang sama ada dalam enakmen Melaka 2002, Kedah 2008 dan Terengganu 2017. Disemak 26 Ogos 2026.
Jabatan Mufti Negeri Selangor menyatakan asasnya: "Mahar wajib diberi kepada isteri berdasarkan firman Allah: 'Dan berikanlah kepada perempuan-perempuan itu maskahwin-maskahwin mereka sebagai pemberian yang wajib'", dengan rujukan Surah an-Nisa', ayat 4. Sumber: e-musykil, soalan tahun 2019, disemak 26 Ogos 2026. Mahar ialah istilah Arab bagi mas kahwin.
Kajian Universiti Teknologi MARA (UiTM) di Shah Alam pada 2015 mendapati 82 daripada 100 responden bersetuju "mahar/mas kahwin adalah termasuk dalam ajaran Islam". Sumber: Che Zaharah Abdullah dan rakan-rakan, prosiding ICOMHAC2015, UiTM Cawangan Kedah, Disember 2015. Itu satu-satunya baris dalam kajian itu tentang pemberian perkahwinan yang majoriti besar bersetuju.
Maksud mas kahwin, kadarnya dan pemiliknya dihuraikan dalam artikel yang memilikinya. Sama ada mas kahwin termasuk dalam rukun nikah ialah soalan berbeza, dan panduan rukun nikah menerangkannya.
Yang digalakkan tetapi tidak wajib
Kenduri kahwin. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan menyatakan "hukum asal bagi mengadakan walimah adalah sunat muakkad", dan "ia disunatkan kepada pengantin lelaki iaitu suami untuk melakukannya". Walimah ialah kenduri kahwin, dan sunat muakkad bermaksud amalan yang sangat digalakkan tetapi tidak diwajibkan. Sumber: AL-KAFI #1137, 4 Mac 2019, disemak 26 Ogos 2026.
Jawapan yang sama menyebut budaya dua majlis, di rumah pengantin perempuan dan di rumah pengantin lelaki, "secara asalnya hukumnya adalah harus selama tidak berlaku israf dan pembaziran", dan menyarankan majlis "dilakukan secara sederhana mengikut kemampuan dirinya sendiri". Israf bermaksud berlebih-lebihan.
Jadi kenduri boleh dibuat kecil, boleh dibuat sekali, dan pihak yang disunatkan membuatnya ialah suami. Duit hantaran, yang Kamus Dewan Edisi Keempat takrifkan sebagai wang "untuk perbelanjaan perkahwinan", ialah cara adat membiayai kenduri di rumah pengantin perempuan, bukan kewajipan yang berasingan.
Yang adat: hantaran, duit hantaran dan nisbah
Semua yang di atas dulang. Jabatan Mufti Negeri Selangor menyatakan "wang hantaran adalah hadiah/hibah yang bersifat sunat", dan bahawa "wang hantaran berbeza dengan mahar". Hibah bermaksud pemberian sukarela.
Sumber: e-musykil 2019. Kajian UiTM 2015 menyatakan "dalam syariat Islam pemberian hantaran hukumnya harus kerana ia dianggap sebagai hadiah semata-mata". Harus bermaksud dibolehkan, tidak diwajibkan dan tidak dilarang.
Perkara | Status | Sumber |
|---|---|---|
Dulang hantaran dan isinya | Adat, hadiah | Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan, Irsyad Hukum Siri ke-794, 29 Ogos 2023: "Telah menjadi adat di kalangan masyarakat Melayu untuk bertukar cincin, membawa dulang ke rumah si perempuan" |
Duit hantaran | Adat, hibah yang sunat | Jabatan Mufti Negeri Selangor, e-musykil 2019 |
Nisbah dulang dan corak "lebih dua" | Adat | Kajian UiTM 2015; rekod JKKN Sarawak. Tiada enakmen atau fatwa menyebutnya |
Bilangan ganjil | Adat; 18 daripada 100 responden bersetuju ia mesti ganjil | Kajian UiTM 2015 |
Sirih junjung atau tepak sirih | Adat lama; 17 daripada 100 responden bersetuju ia perlu dibawa | Rekod Perlis 2003; kajian UiTM 2015 |
Cincin tunang | Adat | Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan, Irsyad Hukum Siri ke-794 |
(Semua disemak 26 Ogos 2026. Rekod Perlis: Abdul Ghani On, Jurnal Warisan Indera Kayangan Bil. 15, 2003.)
Adat bukan perkataan yang merendahkan. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan memetik kaedah "adat itu menjadi penentu hukum" dalam AL-KAFI #1137, bagi perkara yang tiada dalil jelas tentangnya. Tetapi adat juga tidak boleh mewajibkan.
Dalam Irsyad Hukum Siri ke-350, 26 Disember 2019, pejabat yang sama menyatakan "adat tidak boleh menghalalkan perkara yang haram, dan mengharamkan perkara yang halal", dan bahawa adat yang wujud sekalipun "hukumnya adalah tertakluk kepada keredaan" pihak yang memberi, "bukannya kewajiban".
Yang baru: isi dulang yang tiada dalam rekod lama
Rekod Perpustakaan Awam Perlis pada 2003, hasil temu bual dengan Tuan Haji Nayan bin Dali, 75 tahun, menyenaraikan hantaran orang dahulu: tepak sirih, persalinan kain songket, manisan atau halwa, bunga rampai, duit hantaran, sebentuk cincin belah rotan, dan "sebagai menjunjung tinggi kemuliaan agama", telekung, sejadah dan al-Quran.
Sumber: Abdul Ghani On, Jurnal Warisan Indera Kayangan Bil. 15, 2003, disemak 26 Ogos 2026.
Yang tiada dalam senarai itu ialah semua yang paling kerap diminta hari ini: beg tangan berjenama, jam tangan, wangian, kasut, alat elektronik, kek berhias, coklat import, dan gubahan bunga segar yang menghiasi setiap dulang. Senarai idea hantaran kahwin di laman ini sendiri menyenaraikan kesemuanya, dan tiada satu pun daripadanya ada dalam rekod 2003.
Itu tidak menjadikannya salah, cuma menjadikannya pilihan. Sesuatu yang datuk nenek tidak bawa tidak boleh disebut "adat kita" apabila ia diminta, dan itu ayat yang boleh digunakan dengan sopan.
Kajian UiTM 2015 mendapati 70 daripada 100 responden bersetuju "hantaran yang tinggi antara punca kelewatan perkahwinan". Itu dapatan tentang 100 orang di Shah Alam, dan ia dilaporkan sebagai dapatan, bukan hukum.
Apa yang boleh ditolak, dan cara menolaknya
Semua yang adat boleh dirundingkan, kerana adat ialah persetujuan. Yang tidak boleh ditolak ialah mas kahwin, dan ia sepatutnya tidak mahu ditolak, kerana ia hak isteri.
Menolak tidak bermaksud menolak semuanya. Tiga cara yang lazim:
Tolak isi, kekalkan dulang. Bilangan dulang dikekalkan, isinya ditukar kepada barang keperluan. Nisbah dipenuhi, kos tidak.
Tolak nisbah, kekalkan adat lama. Tiga dulang dengan sirih junjung, cincin dan persalinan ialah hantaran yang lengkap mengikut rekod 2003. Panduan nisbah hantaran menerangkan sebab nisbah kecil tidak kurang sah.
Tolak duit hantaran, kekalkan kenduri. Setiap keluarga menanggung majlisnya sendiri. Jabatan Mufti Negeri Selangor menyatakan wang hantaran hadiah yang sunat, bukan wajib, jadi ini pilihan yang sah di sisi sumber yang disemak.
Ayat yang berguna kepada keluarga sendiri: "Yang wajib kita buat penuh. Yang adat kita buat ikut kemampuan." Ayat itu tidak menolak apa-apa, dan ia memindahkan perbincangan daripada nilai seseorang kepada senarai.
Soalan lazim
Adakah hantaran wajib dalam Islam?
Tidak. Jabatan Mufti Negeri Selangor menyatakan wang hantaran "adalah hadiah/hibah yang bersifat sunat" dan "berbeza dengan mahar", dan kajian UiTM 2015 menyatakan hantaran dalam syariat "hukumnya harus kerana ia dianggap sebagai hadiah semata-mata". Yang wajib ialah mas kahwin, mengikut seksyen 2 enakmen undang-undang keluarga Islam negeri. Nikah sah tanpa hantaran.
Bolehkah nikah tanpa duit hantaran langsung?
Boleh, mengikut sumber yang disemak. Duit hantaran ialah hibah yang sunat menurut Jabatan Mufti Negeri Selangor, dan Kamus Dewan Edisi Keempat mentakrifkannya sebagai wang untuk perbelanjaan perkahwinan, bukan syarat nikah. Yang perlu ada ialah mas kahwin, yang disebut dalam lafaz dan direkodkan oleh Pendaftar mengikut seksyen 21 enakmen negeri. Keluarga yang menanggung majlis masing-masing kadangkala bersetuju begitu.
Adakah bilangan dulang ganjil hukum atau adat?
Adat. Tiada enakmen, fatwa atau rekod rasmi yang disemak mewajibkannya. Kajian UiTM 2015 mendapati hanya 18 daripada 100 responden Melayu di Shah Alam bersetuju bilangan dulang mesti ganjil. Panduan bilangan dulang hantaran ganjil menerangkan apa yang berlaku apabila satu keluarga mahu genap.
Adakah sirih junjung wajib dalam hantaran?
Tidak. Rekod Perlis 2003 menyebut tepak sirih sebagai "bingkisan paling utama" dalam hantaran orang dahulu, dan itu adat, bukan hukum. Kajian UiTM 2015 mendapati 17 daripada 100 responden bersetuju tepak sirih perlu dibawa semasa majlis pertunangan. Panduan sirih junjung menerangkan maksud dan kedudukannya bagi keluarga yang mahu mengekalkannya.
Siapa yang boleh menjawab kalau keluarga tidak setuju dengan artikel ini?
Pejabat mufti negeri tempat nikah didaftarkan, atau Pejabat Agama Islam Daerah. Jabatan Mufti Negeri Selangor dan Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan kedua-duanya mempunyai sistem soalan dalam talian, dan jawapan yang dipetik di sini datang daripadanya. Artikel ini melaporkan jawapan mereka; ia tidak menggantikannya.
Langkah seterusnya
Bahagikan senarai permintaan kepada tiga lajur: wajib, adat, baru. Lajur pertama akan ada satu baris. Kemudian rundingkan dua lajur lain mengikut urutan dalam duit hantaran kahwin dan nisbah hantaran. Pillar hantaran dan mas kahwin menyusun ketiga-tiga lajur itu mengikut urutan yang sama.
