Nisbah hantaran ialah perbandingan bilangan dulang yang dibawa pihak lelaki dengan bilangan dulang balasan pihak perempuan. Nisbah yang paling kerap disebut ialah 5 balas 7: pihak lelaki membawa lima dulang, pihak perempuan membalas tujuh. Tiada pihak berkuasa agama atau undang-undang yang menetapkan nisbah ini. Ia adat, dan angkanya dipersetujui dua keluarga.
Mas kahwin ialah pemberian wajib daripada suami kepada isteri semasa akad nikah dan ia hak isteri sepenuhnya. Hantaran pula ialah barang yang bertukar antara dua keluarga mengikut adat, manakala duit hantaran ialah wang yang diberikan pihak lelaki kepada keluarga pengantin perempuan berdasarkan persetujuan.
Hanya mas kahwin yang wajib. Sumber: seksyen 2 Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Pulau Pinang) 2004 bagi mas kahwin, dan Jabatan Mufti Negeri Selangor, e-musykil 2019, bagi wang hantaran, disemak 26 Ogos 2026.
Apa maksud nisbah hantaran?
Nisbah ialah perbandingan dua bilangan, dan dalam hantaran ia membandingkan dulang lelaki dengan dulang perempuan. Angka pertama sentiasa milik pihak lelaki, angka kedua milik pihak perempuan, dan perkataan "balas" di tengahnya bermaksud pihak perempuan menjawab hantaran itu dengan hantarannya sendiri.
Kamus Dewan Edisi Keempat mentakrifkan hantaran, dalam majlis perkahwinan orang Melayu, sebagai hadiah berupa makanan, pakaian dan sebagainya yang dibawa bersama wang hantaran. Contoh ayat kamus itu sendiri ialah "pihak pengantin lelaki membawa tujuh dulang hantaran". Disemak pada PRPM, Dewan Bahasa dan Pustaka, 26 Ogos 2026.
Jadi setiap dulang dikira sebagai satu, tidak kira apa isinya. Sebuah kotak cincin kecil dan sebuah dulang buah yang berat sama-sama dikira satu.
Kenapa pihak perempuan membalas lebih banyak?
Dalam amalan yang paling lazim, balasan pihak perempuan melebihi hantaran pihak lelaki sebanyak dua dulang.
Kajian Universiti Teknologi MARA (UiTM) di Shah Alam pada 2015 merekodkan corak itu begini: "5 dulang dari lelaki berbalas 7 dulang barangan tertentu dari pihak perempuan, atau 7 dulang dari pihak lelaki berbalas 9 dulang dari pihak perempuan, atau 9 dulang dari pihak lelaki berbalas 11 dulang dari pihak perempuan, dan seterusnya."
Sumber: Che Zaharah Abdullah dan rakan-rakan, prosiding ICOMHAC2015, UiTM Cawangan Kedah, Disember 2015.
Corak yang sama direkodkan di luar Semenanjung. Rekod Jabatan Kebudayaan dan Kesenian Negara (JKKN) tentang adat perkahwinan Melayu di Sarawak menyatakan: "Biasanya hantaran daripada pihak perempuan lebih banyak jumlah dan nilainya berbanding hantaran daripada pihak lelaki." Disemak di Portal Pemetaan Budaya JKKN, 26 Ogos 2026.
Sebab di sebalik "lebih dua" itu tidak direkodkan oleh mana-mana sumber rasmi yang disemak. Yang ada ialah penjelasan keluarga: tanda terima kasih, tanda sambutan, atau sekadar cara lama. Tiada satu pun daripadanya kamus, enakmen atau fatwa, jadi tiada satu pun dicetak di sini sebagai fakta.
Dari mana datangnya adat nisbah dulang?
Tiada sumber rasmi yang menamakan asal usul nisbah itu. Yang boleh dikatakan ialah hantaran itu sendiri lebih tua daripada bilangan dulang yang dibincangkan hari ini.
Rekod Perpustakaan Awam Perlis pada 2003, hasil temu bual dengan Tuan Haji Nayan bin Dali, 75 tahun, dari Simpang Sanglang, menyenaraikan hantaran orang dahulu: tepak sirih sebagai "bingkisan paling utama", persalinan kain songket, manisan atau halwa, bunga rampai, duit hantaran dan sebentuk cincin belah rotan.
Sumber: Abdul Ghani On, Jurnal Warisan Indera Kayangan Bil. 15, 2003, disemak 26 Ogos 2026.
Senarai itu menyebut barang, bukan nisbah. Bilangan dulang menjadi perbualan apabila barang bertambah dan setiap satu diberi dulangnya sendiri.
Kajian UiTM 2015 yang sama menyatakan sistem perkahwinan Melayu "secara dasarnya banyak dipengaruhi oleh adat-adat Hindu" sebelum kedatangan Islam. Itu pandangan pengkaji tentang adat perkahwinan secara keseluruhan, bukan tentang nisbah dulang secara khusus, dan ia dilaporkan di sini sebagai pandangan mereka.
Siapa yang menetapkan nisbah?
Dua keluarga, dan tiada orang lain. Enakmen undang-undang keluarga Islam negeri mentakrifkan mas kahwin dan mewajibkan Pendaftar merekodkan nilainya, tetapi tidak menyebut bilangan dulang.
Pejabat agama tidak bertanya tentang nisbah, dan tiada borang nikah yang mempunyai ruang untuknya. Disemak pada Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Pulau Pinang) 2004 dan Kaedah-Kaedah Undang-Undang Keluarga Islam (Borang dan Fi) 2013 Perak, 26 Ogos 2026.
Maka nisbah ditetapkan pada hari merisik atau meminang, sebelum tarikh bertunang. Rekod Perlis 2003 menyebut soalan yang dirundingkan pada peringkat itu: berapa mas kahwin, berapa hantaran belanja hangus, dan apa barang yang dikehendaki waris si dara. Nisbah dulang duduk dalam perbincangan yang sama.
Nisbah yang biasa digunakan hari ini
Nisbah | Bilangan dulang | Biasanya digunakan pada |
|---|---|---|
3 balas 5 | 8 | Majlis pertunangan |
5 balas 7 | 12 | Majlis nikah dan majlis pertunangan |
7 balas 9 | 16 | Majlis nikah |
9 balas 11 | 20 | Majlis nikah keluarga besar |
(Corak "lebih dua" mengikut kajian UiTM 2015. Lajur ketiga ialah amalan lazim yang dilaporkan rekod Perlis 2003, iaitu hantaran bertunang biasanya kurang daripada hantaran nikah. Tiada sumber menetapkan mana-mana baris sebagai wajib.)
Sebelas dulang lelaki dan tiga belas dulang perempuan pun ada. Angka itu tidak lebih betul daripada 3 balas 5, cuma lebih banyak.
Apa yang perlu dipersetujui dahulu sebelum nisbah
Nisbah ialah perkara ketiga yang dibincangkan, bukan yang pertama. Dua perkara sebelumnya berbeza sifatnya, dan mencampurkannya ialah punca kebanyakan salah faham.
Yang pertama ialah mas kahwin. Ia wajib mengikut seksyen 2 enakmen undang-undang keluarga Islam negeri, ia hak isteri, dan kadar minimumnya ditetapkan oleh pihak berkuasa agama negeri, walaupun tidak semua negeri menetapkan satu. Yang kedua ialah duit hantaran, iaitu jumlah wang yang dipersetujui dua keluarga. Yang ketiga baru nisbah dulang.
Kalau ketiga-tiga ini dibincangkan satu per satu, setiap satu mudah. Kalau dicampur menjadi satu angka, keluarga akan berbalah tentang tiga perkara sambil menyangka mereka berbalah tentang satu.
Soalan lazim
Adakah nisbah hantaran wajib dalam Islam?
Tidak. Kajian UiTM 2015 menyatakan "dalam syariat Islam pemberian hantaran hukumnya harus kerana ia dianggap sebagai hadiah semata-mata", dan Jabatan Mufti Negeri Selangor menyifatkan wang hantaran sebagai hadiah atau hibah, iaitu pemberian sukarela, yang bersifat sunat. Yang wajib ialah mas kahwin. Tiada sumber agama menyebut bilangan dulang.
Bolehkah nisbah hantaran sama, contohnya 5 balas 5?
Boleh, kerana tiada pihak berkuasa melarangnya. Corak "lebih dua" ialah amalan yang direkodkan kajian UiTM 2015 dan rekod JKKN Sarawak, bukan peraturan. Sesetengah keluarga bersetuju membalas sama banyak untuk menjimatkan kos. Yang penting kedua-dua keluarga bersetuju sebelum membeli, kerana balasan yang tidak dijangka menimbulkan rasa tidak puas hati pada hari majlis.
Nisbah untuk majlis pertunangan dan majlis nikah, sama atau berbeza?
Biasanya berbeza. Rekod Perpustakaan Awam Perlis 2003 menyatakan "jumlah hantaran bertunang kurang daripada akad nikah", dan hantaran nikah "biasanya lengkap serba satu". Maka 3 balas 5 kerap dipilih untuk bertunang dan 5 balas 7 atau lebih untuk nikah. Keluarga yang membuat satu majlis sahaja biasanya memilih nisbah nikah.
Adakah dulang sirih junjung dikira dalam nisbah?
Ya, dalam amalan lazim ia dikira sebagai satu dulang, dan biasanya dulang pertama, kerana ia dibawa masuk di kepala rombongan. Rekod Perlis 2003 menyebut tepak sirih sebagai bingkisan paling utama dalam hantaran orang dahulu. Panduan sirih junjung menerangkan bentuknya dan kedudukannya di kepala rombongan.
Langkah seterusnya
Tetapkan nisbah dalam perbincangan merisik, selepas mas kahwin dan duit hantaran selesai. Kemudian baru senarai isi. Senarai idea hantaran kahwin memecahkan apa yang biasanya diletakkan pada setiap dulang, dan panduan dulang hantaran menerangkan jenis bekas dan kosnya. Keseluruhan pillar hantaran dan mas kahwin menyusun ketiga-tiga perkara itu mengikut urutan.
