Hantaran tunang 3 balas 5 bermaksud rombongan pihak lelaki membawa tiga dulang ke rumah pihak perempuan, dan pihak perempuan membalas dengan lima. Lapan dulang kesemuanya, dan ia nisbah paling kecil yang lazim digunakan. Tiada pihak berkuasa yang menetapkannya. Dua keluarga bersetuju, biasanya pada hari merisik.
Mas kahwin ialah pemberian wajib daripada suami kepada isteri semasa akad nikah dan ia hak isteri sepenuhnya. Hantaran pula ialah barang yang bertukar antara dua keluarga mengikut adat, manakala duit hantaran ialah wang yang diberikan pihak lelaki kepada keluarga pengantin perempuan berdasarkan persetujuan.
Hanya mas kahwin yang wajib. Sumber: seksyen 2 Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Pulau Pinang) 2004, dan Jabatan Mufti Negeri Selangor, e-musykil 2019, disemak 26 Ogos 2026.
Kenapa hantaran tunang lebih kecil daripada hantaran nikah?
Kerana pertunangan ialah janji, dan nikah ialah akad. Rekod Perpustakaan Awam Perlis pada 2003, daripada temu bual dengan Tuan Haji Nayan bin Dali, 75 tahun, dari Simpang Sanglang, menyatakannya terus: "biasanya jumlah hantaran bertunang kurang daripada akad nikah."
Untuk majlis bertunang, katanya, "tidak semua wakil si dara meminta hantaran serba satu. Memadailah apa yang hendak dihadiahkan oleh pihak lelaki." Sumber: Abdul Ghani On, Jurnal Warisan Indera Kayangan Bil. 15, 2003, disemak 26 Ogos 2026.
Maka 3 balas 5 ialah nisbah bertunang, dan 5 balas 7 ke atas ialah nisbah nikah. Keluarga yang membuat kedua-dua majlis biasanya naik dua dulang di setiap belah dari satu majlis ke majlis seterusnya.
Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan pula menerangkan apa yang dibawa: "Telah menjadi adat di kalangan masyarakat Melayu untuk bertukar cincin, membawa dulang ke rumah si perempuan dan lain-lain dalam majlis pertunangan yang dipanggil 'hantaran'." Sumber: Irsyad Hukum Siri ke-794, 29 Ogos 2023, disemak 26 Ogos 2026.
Tiga dulang pihak lelaki
Cincin sentiasa ada. Dua lagi terpulang, dan pasangan yang paling kerap ialah sirih junjung dengan sepersalinan.
Dulang | Isi yang lazim | Catatan |
|---|---|---|
1 | Sirih junjung | Di kepala rombongan. Sesetengah keluarga menggantikannya dengan gubahan bunga pada majlis bertunang |
2 | Cincin tunang, dalam kotak di atas bantal kecil | Dulang yang tidak pernah tertinggal. Rekod Perlis 2003 menyebut "sebentuk cincin belah rotan" |
3 | Sepersalinan, atau manisan dan buah | Persalinan kalau ada, makanan kalau hendak ringkas |
(Amalan lazim, dipadankan dengan senarai barang dalam rekod Perlis 2003. Tiada baris yang wajib.)
Rekod Perlis 2003 menyebut tepak sirih sebagai "bingkisan paling utama" dalam hantaran orang dahulu, dan itulah sebab sirih junjung masih di hadapan.
Kajian Universiti Teknologi MARA (UiTM) di Shah Alam pada 2015 mendapati hanya 17 daripada 100 responden bersetuju tepak sirih perlu dibawa semasa majlis pertunangan, 37 tidak pasti dan 46 tidak bersetuju. Sumber: Che Zaharah Abdullah dan rakan-rakan, prosiding ICOMHAC2015, UiTM Cawangan Kedah, Disember 2015. Jadi ia adat yang masih hidup, bukan syarat.
Lima dulang pihak perempuan
Balasan mengikut apa yang diterima, ditambah dua. Rekod Jabatan Kebudayaan dan Kesenian Negara (JKKN) bagi adat perkahwinan Melayu di Sarawak menyenaraikan balasan pihak perempuan: "barang kelengkapan lelaki seperti pakaian dan kain baju Melayu, kelengkapan solat seperti sejadah, serta kasut dan kelengkapan lain". Disemak di Portal Pemetaan Budaya JKKN, 26 Ogos 2026.
Dulang | Isi yang lazim |
|---|---|
1 | Gubahan bunga di kepala, atau sirih junjung kecil |
2 | Cincin lelaki, atau jam tangan |
3 | Sepersalinan baju Melayu, atau kemeja |
4 | Sejadah dan kopiah |
5 | Manisan, kek atau buah |
(Amalan lazim. Tiada baris yang wajib.)
Cincin balasan ialah dulang yang paling kerap ditanya. Ia bukan syarat, dan sesetengah keluarga menggantikannya dengan jam tangan atau dompet. Panduan cincin tunang menerangkan jenis dan kosnya.
Apa yang tidak ada pada majlis pertunangan
Mas kahwin. Ia disebut dalam lafaz akad nikah dan direkodkan oleh Pendaftar pada hari nikah, mengikut seksyen 21 Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Pulau Pinang) 2004. Ia tidak dibawa di atas dulang pertunangan.
Duit hantaran pula bergantung kepada persetujuan. Rekod Perlis 2003 menyebut soalan yang dirundingkan sebelum hari bertunang: "Apakah semua wang hantaran itu dibawa pada hari pertunangan atau sebahagian pada hari bertunang atau bakinya pada hari pernikahan?" Jadi ada keluarga yang membawa sebahagian pada hari bertunang, dan ada yang menyerahkan semuanya pada hari nikah. Kedua-duanya adat.
Kalau pertunangan putus, hantaran itu milik siapa?
Hantaran pertunangan boleh diminta semula kalau perkahwinan tidak jadi. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan menyatakan: "hadiah yang diberikan sebagai hantaran untuk pertunangan boleh untuk diambil kembali sekiranya mereka tidak jadi untuk berkahwin."
Pemberian itu, kata jawapan yang sama, "boleh dipulangkan sama ada dengan memberikan kembali pemberian tersebut atau jika tidak ada maka boleh digantikan dengan nilainya", dan tuntutan boleh dibuat di mahkamah. Sumber: Irsyad Hukum Siri ke-794, 29 Ogos 2023, disemak 26 Ogos 2026.
Itu pandangan Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan, dan pejabat mufti negeri lain mungkin menjawab dengan cara berbeza. Untuk kes sendiri, tanya pejabat mufti atau Mahkamah Syariah di negeri pihak yang memberi.
Soalan lazim
Bolehkah hantaran tunang 3 balas 3?
Boleh. Tiada pihak berkuasa agama atau negeri menetapkan nisbah, dan kajian UiTM 2015 menyatakan hantaran dalam syariat "hukumnya harus kerana ia dianggap sebagai hadiah semata-mata". Corak "lebih dua" ialah amalan yang direkodkan, bukan peraturan. Balasan sama banyak lazim apabila dua keluarga mahu majlis yang ringkas dan kos yang sama di kedua-dua belah.
Adakah cincin tunang dikira sebagai satu daripada tiga dulang?
Ya, dalam amalan lazim kotak cincin ialah satu dulang. Ia biasanya diletakkan di atas bantal kecil di atas dulang berkaki supaya kelihatan dari jauh. Keluarga yang mahu tiga dulang selain cincin akan mengira nisbahnya sebagai 4 balas 6, dan nombor genap itu pun tidak dilarang oleh mana-mana sumber.
Perlukah pihak perempuan balas dengan cincin juga?
Tidak. Cincin balasan ialah pilihan, bukan syarat, dan rekod JKKN Sarawak menyenaraikan balasan sebagai pakaian, kelengkapan solat, kasut dan kelengkapan lain, tanpa menyebut cincin. Keluarga yang tidak mahu membalas cincin biasanya menggantikannya dengan jam tangan atau dompet pada dulang yang sama.
Boleh terus bawa hantaran nikah pada hari bertunang?
Boleh, kalau kedua-dua keluarga bersetuju dan majlis nikah tidak akan ada hantaran berasingan. Rekod Perlis 2003 menyatakan hantaran nikah "biasanya lengkap serba satu" berbanding hantaran bertunang. Keluarga yang menggabungkan majlis biasanya memilih 5 balas 7 terus, dan panduan hantaran kahwin 5 balas 7 menyenaraikan isinya.
Langkah seterusnya
Tetapkan tiga isi pihak lelaki dahulu, kemudian pihak perempuan memadankan lima. Senarai idea hantaran tunang memberi pilihan isi untuk setiap dulang, dan panduan nisbah hantaran menerangkan cara angka itu dipersetujui. Untuk aturcara hari itu sendiri, rujuk doa majlis pertunangan, dan pillar hantaran dan mas kahwin untuk keseluruhan urutannya.
